خبرنامه 42

معرفي خبرنامه معاونت اطلاع‌رساني و همکاري‌هاي علمي و بين‌المللي

اين خبرنامه به‌منظور حفظ و تقويت روابط دوجانبه با ايران‌شناسان، خصوصاً ايران‌شناسان خارجي، و اطلاع‌رساني به ايشان از مهمترين اخبار، فعاليت‌ها و رويدادهاي مرتبط با ايران‌شناسي در ايران و ساير کشورهاي جهان، آماده مي‌شود.

محتواي مطالب خبرنامه شامل گردآوري جديدترين و مهمترين اخبار از فعاليت‌هاي ايرانشناسي، از قبيل: چاپ و انتشار مقالات، کتاب‌ها و پايان‌نامه‌هاي مرتبط با حوزه‌هاي ايران‌شناسي، ارائه گزارش برگزاري همايش‌ها و مناسبت‌هاي ايران‌شناسي و معرفي ايران‌شناسان و مراکز ايرانشناسي و ساير فعاليت‌هاي مرتبط است.

کتابخانه و مرکز اسناد کميسيون ملي يونسکو- ايران آغاز به‌کار کرد

کتابخانه و مرکز اسناد کميسيون ملي يونسکو- ايران، طي مراسمي با حضور حجت‌ا...‌ ايوبي، دبير کل کميسيون و جمعي از صاحبنظران حوزه ارتباطات در مجموعه «ايران ‌مال»‌ آغاز به‌کار کرد. در اين مراسم آقاي ايوبي چنين بيان کرد: به همه علاقه‌منداني که پيگير اسناد و کتاب‌هاي اين نهاد 70 ساله بودند، اين نويد را مي‌دهيم که مي‌توانند از اين پس کتاب‌هاي مورد نظر خود را جستجو و در کتابخانه به مطالعه آن بپردازند. پيش از اين کتاب‌ها و اسناد کميسيون ملي يونسکو- ايران در شرايط خوبي قرار نداشت و از مجموعه ايران‌مال تقدير مي‌کنم که، با آغوشي باز پذيراي مجموعه کتاب‌ها و اسناد کميسيون شدند. اين آثار، اسناد و کتاب‌ها بخشي از تاريخ علم و فرهنگ اين سرزمين است، که علاوه‌بر حفظ و نگهداري، در اختيار علاقه‌مندان قرار گرفته است.

همچنين آقاي ابراهيم عمراني، مدير کتابخانه «جندي‌شاپور» مجموعه ايران‌مال نيز در سخناني چنين اظهار کرد: سال گذشته که قرار شد کميسيون ملي يونسکو- ايران، کتابخانه خود را به مجموعه ايران‌مال و کتابخانه جندي‌شاپور منتقل کند، نمي‌دانستم با چه محتوايي روبه‌رو خواهيم بود، اما با بازشدن کارتن‌هاي کتاب، متوجه گنجينه پيش‌‌رو شدم؛ به ويژه در بخش اسناد، مواردي در اين مجموعه وجود دارد که به جرأت مي‌توان گفت خاص ايران است و در کتابخانه ديجيتال يونسکو- پاريس نيز وجود ندارد. او ادامه داد: تلاش کرديم با تمام مجموعه کتابداران جندي‌شاپور و همکاران کميسيون ملي يونسکو- ايران، کتاب‌ها به درستي در دسترس علاقه‌مندان قرار گيرد و کاربران به راحتي بتوانند کتاب‌ها را جستجو کرده و از اين مجموعه استفاده برند. همچنين مجموعه کتابخانه ديجيتال يونسکو- پاريس قابل بازيابي در اين کتابخانه است و همه اين اسناد در دسترس علاقه‌مندان قرار دارد. نکته مهم آن که تمام مجموعه‌اي که يونسکو- پاريس در اختيار ما قرار داده، با کپي‌رايت بوده و بسيار غني است. اين مجموعه کار محققان حوزه فرهنگ را ساده‌تر مي‌کند و اين کتابخانه با تمام امکانات در اختيار علاقه‌مندان و پژوهشگران است. از دبيرکل کميسيون ملي يونسکو-ايران براي انتقال اين کتابخانه به اين مجموعه تقدير مي‌کنم و از امکانات بازار بزرگ ايران براي توسعه بيشتر اين کتابخانه استفاده خواهيم کرد.

معرفي نسخ خطي و چاپ سربي کتابخانه ملي با موضوع ولادت حضرت فاطمه زهرا(س)

خبرنامه 42

گنجينه‌اي از نسخ خطي و چاپ سربي و قديمي مربوط به ولادت حضرت فاطمه زهرا(س) در کتابخانه ملي ايران، در بخش نسخ خطي و مخزن کتاب‌هاي چاپ سربي و قديمي موجود است. نسخه خطي «ناسخ التواريخ» محمدتقي سپهر مستوفي‌کاشاني،‌ به خط نستعليق، با کاغذ فرنگي نخودي و تزئينات‌ سرلوح و کتيبه ساده و بدون تزئين و ج‍دول‌ دور س‍طرها ب‍ه‌ زر و لاج‍ورد و کمند اندازي به زر است. نسخه ديگر از اين عنوان کتابت شده توسط احمدبن‌ حسين تبريزي، ملقب به بصيرالعلماء و تاريخ کتابت آن سال 1324 هجري قمري است. خط نسخه دوم به شيوه نستعليق کتابت و جلي خوش به قلم سياهي و شواهد عربي به شيوه نسخ و ثلث است.

«تذکره‌الخواص من الامه في خصائص الائمه» از ديگر نسخ خطي نوشته يوسف‌بن قزاوغلي بن‌عبدا... ترکي عوني هبيري بغدادي، مشهور به سبط‌ ابن جوزي است که در سال 1288 هجري قمري کتابت شده است. نويسنده از علماي اهل سنت است. نسخه خطي ديگر از اين کتاب ترجمه و تعليق تذکره الخواص نيز توسط ابراهيم‌بن خليل‌ا... موسوي اردکاني در سال 1312 هجري قمري کتابت شده است. کتاب «اسعاف‌الراغبين في سيره‌المصطفي و فضائل أهل بيت‌الطاهرين»، چاپ سربي تأليف محمد صبان، از علماي اهل سنت است. «نزهه‌المجالس و منتخب‌النفائس» تأليف عبدالرحمن صفوري شافعي از علماي اهل سنت از ديگر کتاب‌هاي چاپ سربي به زبان عربي است که، در سال 1283هجري قمري طبع شده است. همچنين کتاب‌هاي «‏‫ینابیع الموده‬»‫ و «‏‫عین‌الحیوه‬» نوشته سليمان قندوزي بلخي و محمدباقر مجلسي به زبان عربي و فارسي از کتاب‌هاي چاپ سربي موجود در سازمان اسناد و کتابخانه ملي ايران است. کتاب «‏‫ینابیع الموده‬»‫ در سال 1302 هجري قمري با مساعدت دو ايراني ميرزامهدي ملک‌التجار و محمد طاهر تبريزي طبع شده است و کتاب «‏‫عین‌الحیوه‬» در سال 1254 هجري قمري در تهران منتشر شده است. جلد چهارم کتاب «ناسخ التواريخ» نوشته ميرزا محمدتقي لسان‌الملک مربوط به زندگاني حضرت فاطمه‌ زهرا(س) و کتاب «المنتقي من فضائل فاطمه الزهراء عليهاالسلام» برگرفته از آثار ابن شاهين و السيوطي و القلقشندي به انضمام «المختار من مسند فاطمه الزهراء(س)» اثر سيوطي، به زبان عربي چاپ موسسه الزهراء در بيروت در سال 1416هجري قمري و کتاب «خاندان پيغمبر يا چهارده معصوم»، تأليف محمدعلي خليلي از ديگر کتاب‌هاي موجود در گنجينه نسخ چاپ سربي و قديمي است.

کشف دست‌ساخته‌هاي سنگي نئاندرتال و چشم‌اندازهاي وسيع از دوران پارينه‌سنگي، در منطقه ايوانکي

خبرنامه 42

اين کشف در منطقه‌اي به وسعت حدود 890 کيلومتر مربع، با اهدافي چون مشخص کردن الگوهاي پراکنش محوطه‌هاي پارينه‌سنگيِ احتمالي و بررسي سنن ابزارسازيِ کهن در منطقه غرب استان سمنان و در شمال دشت کوير مرکزي انجام شده است. بنابر گفته‌ سيدميلاد هاشمي، عضو هيئت علمي گروه باستان‌شناسي دانشگاه تربيت مدرس، در اين پروژه محوطه‌هايي از غرب و جنوب‌غرب در چنداب، سنگاب، حسين‌آباد کورس، شورقاضي و يوسف‌آباد تا شرق و شمال‌شرق در نزديکي شهر جديد ايوانکِي و جنوب روستاي بولان و کُرَک يافت شده است. از اين محوطه‌ها که هر کدام ابعاد چند کيلومتري دارند، تعداد قابل توجهي دست‌ساخته‌هاي سنگي کشف شده، که تنها بخشي از آنها به‌منظور مطالعات آزمايشگاهي، نمونه‌برداري شده‌اند. وي چنين ادامه داد: تمام اين محوطه‌ها روي مخروط ‌افکنه‌هاي کهني قرار گرفته‌اند، که براي چندين هزار سال با رسوبات مختلف آبي و بادي پوشانده شده بودند. فرآيندهاي فرسايشي موجب شده که پوشش رسوبات ريزدانه به مرور کنار رفته و قطعات سنگ ريز و درشت دوباره آشکار شوند.

آقاي هاشمي با اشاره به اين‌ه چنين سطوحي را در بيابان‌ها، سنگ‌فرش بياباني مي‌نامند، افزود: به‌دليل اينکه اين سطوح باستاني احتمالاً هزاران سال است که دوباره آشکار شده‌اند، سطح تمام قطعه سنگ‌ها، چه ابزارهاي سنگي و چه سنگ‌هاي طبيعي، به‌تدريج هوازده شده و پوششي قهوه‌اي سوخته تا سياه روي آنها تشکيل شده که به آن «جلاي بياباني» مي‌گويند. بررسي‌هاي مقدماتي حاکي از آنست که اين چشم‌اندازها دست‌کم به دو دوره پارينه‌سنگي مياني و جديد تعلق دارند و مطالعات مقدماتي نشان مي‌دهد که بخش عمده‌اي از دست‌ساخته‌هاي سنگي را تراشه‌هايي با ابعاد نسبتاً بزرگ و قابل ملاحظه تشکيل مي‌دهد، تراشه‌هايي که به کمک ضربه با چکش سخت از روي سنگ مادرهاي تراشه جدا شده‌اند. علاوه‌بر تراشه‌هاي ساده، انواع ابزارهاي روتوش‌دار از نوع سُنت پارينه‌سنگي مياني و شواهد بهره‌گيري از تکنيک "لوآ لوآ" نيز در ميان مجموعه ابزارها به‌چشم مي‌خورد. بهره‌گيري از اين تکنيک در عرض‌هاي جغرافيايي مشابه با منطقه ايوانکي (عرض جغرافيايي منطقه: 35 درجه شمالي) معمولاً به نئاندرتال‌ها منتسب مي‌شود، از اينرو، علاوه بر انسان خردمند، مي‌توان ردپاي انسان نئاندرتال را نيز در منطقه جستجو کرد.

وي ادامه داد: با اشاره به اينکه مجموعه دست‌ساخته‌هاي گروه دوم که به دوران پارينه‌سنگي جديد منتسب هستند، شامل سنگ مادرهاي تيغه و ريزتيغه حجمي (منشوري) و برداشته‌هاي تيغه و ريزتيغه ساده هستند؛ برخي تيغه‌ها لبه‌هاي همگرا يا پيکاني‌شکل دارند و برخي ديگر نيز به کمک روتوش به سر پيکان تبديل شده‌اند. درصد سر پيکان‌ها، چه روي تراشه و چه روي تيغه‌ها نسبتاً بالاست و تعداد قابل توجهي از آن‌ا شواهدي از قرارگيري در دسته‌هاي چوبي را نشان مي‌دهند، که شايد اشاره‌اي به اهميت شکار در چشم‌انداز پارينه‌سنگي منطقه ايوانکي باشد. انسان‌هاي نئاندرتال از جمله انسان‌هاي نخستين بودند که در ايران نيز زندگي مي‌کردند و بيشتر در نزديکي رودخانه‌ها حضور داشتند و تا کنون شواهدي از وجود آنها در مناطقي از ايران از جمله مازندران و غرب پيدا شده است.

آموزش زبان فارسي به علاقه‌مندان ژاپني

خبرنامه 42

دوره آموزش مجازي زبان فارسي ويژه کودکان و بزرگسالان، به‌همت رايزني فرهنگي ايران و نماينده بنياد سعدي در ژاپن، بهمن‌ماه 1400، آغاز به‌کار کرد. آقاي حسين ديوسالار، رايزن فرهنگي ايران در ژاپن ضمن اعلام اين خبر افزود: در ادامه برگزاري سلسله دوره‌هاي آموزشي زبان و ادبيات فارسي و عليرغم شرايط کرونايي، سومين دوره آموزش مجازي زبان فارسي ويژه کودکان و نوجوانان ايراني- ژاپني و نوزدهمين دوره (ششمين دوره مجازي) ويژه بزرگسالان از سوي رايزني فرهنگي ايران و نماينده بنياد سعدي در ژاپن آغاز به‌کار کرد. خوشبختانه با اطلاع‌رساني مناسب و برگزاري منسجم برنامه‌هاي آموزشي به‌همراه منابع درسي مناسبي که از سوي بنياد سعدي در اختيار قرار مي‌گيرد، در اين دوره نيز شاهد حضور گسترده علاقه‌مندان هستيم. وي افزود: علاوه‌بر توکيو، مخاطباني از استان‌هايي، همچون: کيوتو، اوساکا، هيروشيما، هوکايدو، چيبا اوکيناوا، هيوگو، شيگا، مياگي، سايتاما، ايباراکي، نارا و کوبه ثبت‌نام کرده‌اند که، در 17 کلاس به‌صورت همزمان و هفتگي آموزش‌هاي لازم را دريافت مي‌کنند.

انجمن مردم‌نهاد «همگرايي مواريث تمدن ايراني» اعلام موجوديت کرد

خبرنامه 42

انجمن مردم‌نهاد «همگرايي مواريث تمدن ايراني» آغاز به‌کار کرد و‌ دکتر ناصر تکميل‌همايون، عضو هيئت مديره اين انجمن، آنرا اصيل‌ترين اتحاديه منطقه‌اي جهان ناميد. در مراسم اعلام موجوديت انجمن همگرايي مواريث تمدني ايران که در خانه انديشمندان علوم انساني برگزار شد، دکتر حسين رمضاني ‌خردمردي، عضو هيئت مديره انجمن همگرايي مواريث تمدن ايراني، تاريخچه طرح همگرايي منطقه‌اي در حوزه تمدن ايراني در سه دهه قبل و روند مراحل ثبت رسمي انجمن و دريافت پروانه فعاليت را بيان کرد. همچنين دکتر ناصر تکميل همايون، عضو هيئت مديره انجمن به ذکر نکاتي درباره اهميت، جايگاه، فرصت‌ها و ظرفيت‌هاي انجمن و اهداف آن که کمک به تشکيل اتحاديه کشورهاي وارث تمدن ايراني مي‌کند، پرداخت و چنين ادامه داد: اگر همت شود و اين اتحاديه درست به کار خود ادامه دهد، اصيل‌ترين اتحاديه منطقه‌اي جهان خواهد بود؛ چرا که ريشه در فرهنگ مشترک مردمان منطقه دارد.

همچنين در اين مراسم، پروفسور داريوش فرهود، پدر علم ژنتيک ايران و نويسنده مجموعه کتاب‌هاي ايران فرهنگي، درباره موضوع فعاليت انجمن، دکتر حسام‌الدين طالقاني، رئيس بنياد ملي نخبگان افغانستان، درباره ضرورت همکاري و همگرايي براي مقابله با خطراتي که در اين حوزه تمدني، به‌ويژه براي زبان فارسي وجود دارد، سخنراني کردند. اجراي شاهنامه‌خواني هنرمند خردسال (يسنا بهنام‌نيا) و گروه دف‌نوازان حافظ و سروده‌هايي از موسيقي سنتي ايراني از ديگر برنامه‌هاي اين مراسم بود.

شبکه فرانسوي «فرانس 24» مستند چاقوي زنجان را مي‌سازد

گروه مستندساز شبکه «فرانس 24» با همکاري معاونت صنايع‌دستي زنجان، مستندي از فن چاقوسازي سنتي در بازار تاريخي زنجان را مي‌سازد. شهر زنجان مرکز چاقوسازي سنتي است و با نام شهر زنجان، چاقوي آن تداعي مي‌شود، که ظرافت و دقتي که در اين صنعت دستي و سنتي زنجان وجود دارد، در کمتر جايي ديده‌ مي‌شود.

در ساخت چاقوي زنجان مواد مختلفي، همچون: سنگ‌هاي قيمتي، جواهرات، نخ، تکه‌هايي از پوسته‌هاي دريايي، شاخ و عاج استفاده مي‌شود. بر اين اساس، در اين مستند ابتدا تاريخچه استان زنجان و قديمي‌ترين چاقوي به‌دست‌آمده از «مجموعه‌ مردان نمکي» در

معدن نمک چهرآباد سخن به ميان مي‌آيد و سپس صنعتگران و نحوه ساخت سنتي چاقو در بازار تاريخي زنجان معرفي خواهد شد. استان زنجان از استان‌هاي برجسته در زمينه صنايع‌دستي در ايران است. تخريب و فراموشي اين مواريث فرهنگي مي‌تواند باعث فقدان بخش بزرگي از فرهنگ، هنر و دانش‌هاي مختلف بشري شود. شايان ذکر است، شبکه «فرانس 24» به‌طور تمام‌ وقت به دو زبان فرانسوي و انگليسي اخبار و مستندهايي از سراسر جهان پخش مي‌کند و پخش اين مستند مسيري خواهد بود براي معرفي هر چه بهتر يکي از مهمترين مراکز صنايع دستي و سنتي ايران.

انتشار پنجمين شماره نشريه «ايران» در توکيو

پنجمين شماره مجله «ايران» ويژه ورزش ايران، گردشگري و المپيک 2020 توکيو، به زبان ژاپني منتشر شد. در اين مجله به معرفي فرهنگ و تمدن ايراني- اسلامي و ظرفيت‌هاي ارزشمند ايران‌زمين در قالب مجموعه‌هاي ايران‌شناسي و اسلام‌شناسي در 13 عنوان و سرفصل، پرداخته شده است. لازم به ذکر است، با توجه به خلاء جدي در زمينه توليد محتوا به زبان ژاپني و در راستاي معرفي ايران و اسلام به علاقه‌مندان و فرهنگ دوستان ژاپني، اين نشريه منتشر مي‌شود.

آقاي حسين ديوسالار، رايزن فرهنگي ايران در ژاپن، با اشاره به چاپ پنج شماره از اين مجله و نيز کتب و ديگر مجموعه‌هاي تخصصي و استقبال فراوان مخاطبان، به مطالب اين شماره اشاره کرد و افزود: در اين شماره و در بخش «پرونده ويژه» با عنوان «سرزمين پهلوانان و قهرمانان»، پس از تشريح فرهنگ پهلواني و قهرماني، اسامي برخي از پهلوانان ايران‌زمين مانند پهلوانان اسطوره‌اي و پهلوانان تاريخي همچون رستم دستان، پورياي ولي، تختي، صادق جابرزاده و… معرفي شده‌اند. ضمن آنکه در بخش «ورزش‌هاي ايراني» ورزش‌هايي که خاستگاه آنان ايران است، همچون چوگان و کُشتي و ورزش‌ زورخانه‌اي و پهلواني و معرفي پهلوانان اين حوزه، بازي‌هاي بومي و محلي ايران مانند کشتي با چوخه در خراسان شمالي و رضوي، لافندبازي و کشتي گيلکي در گيلان، وزرا جنگ در مازندران، کشتي آليش در خراسان، گلستان و مازندران، بازي زو که در بيشتر مناطق ايران وجود دارد، چوب بازي بختياري، تيراندازي با اسب در لرستان، کمرکشي در يزد، الک دولک، هفت سنگ، مسابقات شتر سواري، مسابقات اسب سواري در ترکمن صحرا، چوگو يا گوبازي در کرمان، تشريح شده‌اند.

وي معرفي پنج ورزش محبوب در ايران شامل فوتبال، واليبال، بسکتبال، کشتي و تکواندو و همچنين ورزش‌هاي ديگري که در جهان افتخار آفريدند، مانند: وزنه‌برداري، دوميداني، تيراندازي، کاراته، ووشو، کبدي و…، به‌همراه معرفي قهرمانان اين حوزه‌ها را از جمله مطالب بخش «ورزش‌هاي محبوب» معرفي کرد. در ادامه ايشان به بخش مربوط به «تاريخ ايران» و حضور کشورمان در المپيک، پارالمپيک و المپيک زمستاني و نام تمام کساني که در المپيک مدال گرفته‌اند، پرداخت.

در بخش «موضوعات گردشگري» نيز به معرفي جاذبه‌هاي گردشگري پرداخته شده و در بخش «استان‌هاي ايران» هم مازندران به دليل اينکه در بين استان‌هاي کشور بيشترين مدال را در المپيک کسب کرده و قطب ورزش ايران است، معرفي شده است. بخش «به ايران خوش آمديد» هم به «باغ عباس‌آباد» مازندران اختصاص يافته است. همچنين در بخش «ايرانيان سرآمد» به معرفي ننه مکرمه يا مکرمه قنبري، در بخش «ژاپني‌هايي که در ايران زندگي مي‌کنند» به معرفي خانم مايومي مهدي‌زاده، در بخش «طعم ايراني» به معرفي خورشت آغوز مسما در مازندران و در بخش «صنايع دستي» به نمدمالي پرداخته شده است. در بخش «شناخت اسلام» اين شماره هم به ديدگاه اسلام در مورد ورزش و رشته‌هايي که اسلام به آنها توصيه کرده، پرداخته شده و تاريخ حضور ايران در المپيک نيز در «برگي از تاريخ ايران» مورد توجه قرار گرفته است. شايان ذکر است، اين نشريه علاوه‌بر نسخه چاپي، به‌صورت ديجيتالي نيز در اختيار علاقه‌مندان قرار دارد.

ترجمه «بازخواني سفرنامه‌هاي اروپايي ايرانيان در عصر قاجار» منتشر شد

خبرنامه 42

کتاب «بازخواني سفرنامه‌هاي اروپايي ايرانيان در عصر قاجار»، نوشته نغمه سهرابي با ترجمه محمد سروي‌زرگر، از سوي نشر مرکز منتشر شد. نغمه سهرابي پژوهشگر و استاد دانشگاه، درباره تاريخ ايران و خاورميانه پژوهش مي‌کند. وي در اين‌ کتاب مجموعه‌اي از جستارهاي تاريخ‌نگارانه را درباره سفرنامه‌هاي سياحان ايراني دوران قاجار گردآوري و تدوين کرده که، به اروپا سفر کرده‌اند. از نظر بازه زماني نيز کتاب پيش‌رو، چهار دوره سلطنت شاهان قاجار، شامل: سلطنت فتحعلي‌شاه، محمدشاه، ناصرالدين‌شاه و مظفرالدين‌شاه را در برمي‌گيرد.

نويسنده کتاب همچنين بر سفرنامه‌هاي ابوالحسن‌خان ايلچي شيرازي، ميرزا فتّاح‌خان گرم‌رودي، ناصرالدين‌شاه قاجار، ابراهيم صحّاف‌باشي و محمدعلي پيرزاده، تمرکز ويژه دارد و باور دارد مطالعه اين‌سفرنامه‌ها مي‌توانند تصوير صحيح‌تري از دوران قاجار به دست دهند. اين کتاب پنج فصل اصلي دارد که، به‌ترتيب عبارت‌اند از: «سفرنامه‌نويسي، خلق ژانر»، «ميرزاابوالحسن‌خان ايلچي شيرازي و حيرت‌نامه او»، «روايت‌هاي سفر ميرزا فتاح‌خان گرم‌رودي به اروپا»، «ناصرالدين‌شاه و سفرنامه‌هاي او» و «رواج سفرنامه نويسي در ايران». کتاب «بازخواني سفرنامه‌هاي اروپايي ايرانيان در عصر قاجار» با 280 صفحه و قيمت 98 هزار و 500 تومان در دسترس علاقه‌مندان است.

در رونمايي از ترجمه ارمني کتاب «ادوار شعر فارسي» مطرح شد: نقش مهم ادبيات فارسي در بازنمايي فرهنگ و تاريخ ايران

خبرنامه 42

ترجمه ارمني کتاب «ادوار شعر فارسي»، با حضور جمعي از نويسندگان، اديبان و ايران‌شناسان ارمنستان، در کتابخانه «آوتيک ايساهاکيان» ايروان رونمايي شد. در ابتداي اين مراسم، آقاي هاسميک کاراپتيان، رئيس کتابخانه «آوتيک ايساهاکيان» ايروان گفت: ترجمه هر کتاب از فارسي به ارمني، گشودن دريچه‌اي تازه به روي سرزمين پهناور و داراي ميراث فرهنگي و ادبي ارزشمند ايران است.

اين زبان‌شناس و فعال فرهنگي افزود: کتابي که ترجمه ارمني آن امروز رونمايي شد، به قلم يکي از برجسته‌ترين اديبان امروز ايران به نگارش درآمده وعلاقه‌مندان تحولات ادبيات معاصر ايران را با جنبه‌هايي بديع از اين عرصه آشنا مي‌کند.

آقاي وارطان وسکانيان، رئيس کرسي ايران‌شناسي دانشگاه دولتي ايروان نيز ترجمه اين اثر به زبان ارمني را گامي مهم در تعميق شناخت جامعه علمي- ارمني از تحولات ادبيات ايران پس از مشروطه دانست. وي، ادبيات فارسي در همه ادوار تاريخ ايران را به سبب نقشي که در بازنمايي جنبه‌هاي مختلف فرهنگ، تاريخ، تمدن و آداب و رسوم اين کشور ايفا مي‌کند، مهم و منحصربه‌فرد خواند و تداوم اين روند را سازنده توصيف کرد.

آقاي سيدحسين طباطبايي، رايزن فرهنگي جمهوري اسلامي ايران در ارمنستان نيز ترجمه آثار معتبر دانشگاهي در زمينه فرهنگ، هنر و ادبيات ايران به زبان ارمني را يکي از برنامه‌هاي اين نمايندگي به منظور ارتقاء کيفي مطالعات ايران‌شناسي در ارمنستان بيان کرد. وي در ادامه از ترجمه کتاب ادبيات انقلاب اسلامي که يکي ديگر از آثار دانشگاهي معتبر در ايران بوده و به بررسي تحولات ادبيات فارسي پس از انقلاب اسلامي مي‌پردازد، خبر داد و افزود: اين اثر مي‌تواند در تکميل دانش پژوهشگران از ادبيات معاصر ايران سودمند باشد.

آقاي گارنيک گئورکيان، مترجم کتاب «ادوار شعر فارسي» نيز ترجمه اين اثر را که به قلم يکي از بزرگترين اديبان امروز ايران به رشته تحرير در آورده است، توفيقي بزرگ براي خود خواند و به برخي ويژگي‌هاي اين کتاب که در عين اختصار واجد نکات بديع بسياري در تبيين تحولات شعر فارسي از مشروطه تا زمان وقوع انقلاب اسلامي است، پرداخت. وي چنين بيان کرد: رويکرد پژوهشگران ادبيات ارمني به شعر ايران، در ادوار مختلف تاريخي از جمله دوره مشروطه به بعد متاثر از مکتب پژوهشي ايران‌شناسان روس است، که البته در جاي خود داراي ارزش و اهميت خاص است، اما اثري که من توفيق ترجمه آنرا پيدا کرده‌ام دريچه‌اي تازه به بررسي و نقد شعر معاصر ايران، در دوره زماني مشروطه تا وقوع انقلاب اسلامي مي‌گشايد و مطمئن هستم روش‌شناسي نوين و بسيار جالبي را در اين زمينه معرفي مي‌کند.

وي در ادامه، تداوم ترجمه آثار فاخر دانشگاهي در حوزه‌هاي مختلف ايرانشناسي از جمله ادبيات فارسي را در ارتقاء سطح دانش ايرانشناسان و پژوهشگران ارمني مؤثر خواند و مشارکت ديگر استادان و پژوهشگران آشنا با زبان و ادب فارسي را خواستار شد. شايان ذکر است، کتاب «ادوار شعر فارسي» تأليف دکتر محمدرضا شفيعي کدکني در قالب طرح تاپ توسط رايزني فرهنگي جمهوري اسلامي ايران در ارمنستان ترجمه و منتشر شده است.

برگزاري دوره‌هاي آموزش ايران‌شناسي و زبان فارسي در دهلي‌نو

خبرنامه 42

با همکاري مشترک رايزني فرهنگي جمهوري اسلامي ايران در دهلي‌نو، بنياد تيلوتما و دانشگاه علامه طباطبايي نخستين دوره مطالعات ايران‌شناسي و زبان فارسي برگزار شد. آيين گشايش اين دو دوره با حضور آقاي محمدعلي رباني، رايزن فرهنگي ايران، خانم واسون، معاون رئيس بنياد تيلوتما و خانم زهرا شعرباف، نماينده دانشگاه علامه طباطبايي برگزار شد.

خانم واسن در اين مراسم در سخناني اقدام اين بنياد در برپايي اين دو دوره را افزايش سطح دانش و آگاهي اعضاي اين بنياد از فرهنگ و زبان فارسي و ايراني و ارتباطات تنگاتنگ ايران و هند برشمرد.

آقاي رباني، رايزن فرهنگي ايران نيز در سخناني چنين بيان کرد: امروزه در عصر ارتباطات و دهکده جهاني که ملت‌ها را بيش از هر زمان ديگر به يکديگر پيوند داده، پاسخ به اين پرسش که چرا بايد زبان و فرهنگ ديگر ملت‌ها را بياموزيم، دشوار نيست؛ چرا که بخش ضروري از دانايي هر فرد دانستن دانش زبان و فرهنگ‌هاي ديگر است. وي افزود: گذشته از رويکردهاي تاريخي و جايگاه زبان فارسي و فرهنگ ايراني در هند، امروزه زبان فارسي و تسلط آن براي يک هندي از آن جهت مهم وضروري است که زبان فارسي به استناد سند ملي آموزشي 2020 هند به‌عنوان يکي از زبان‌هاي کلاسيک هند به‌شمار مي رود و بخشي از تاريخ، فرهنگ و زبان‌هاي هند بزرگ است. وي يادآور شد: زبان فارسي مهم است، چون زبان رايج در ايران، افغانستان، تاجيکستان، ازبکستان محسوب مي‌شود و اين کشورها در مناسبات و تعاملات اقتصادي و سياسي براي هند از اهميت بالايي برخوردارند.

آقاي رباني با اشاره به سهم هند در تطورات تاريخي و ادبي زبان فارسي، خاطرنشان كرد: سبک هندي بخشي مهم از ادبيات فارسي است و دانستن زبان فارسي براي فهم ميراث ادبي برجاي مانده از صدها و هزاران شاعر پارسي‌گوي هندي امري ضروري و لازم به‌شمار مي آيد.

رايزن فرهنگي در بخشي ديگر از سخنانش با توجه به اهميت مطالعات ايران يادآورشد: امروزه رشته ايران‌شناسي از جمله رشته‌هاي علمي در حوزه علوم انساني است، که طي ساليان طولاني در برخي دانشگاه‌ها ي کشورهاي مختلف راه‌اندازي شده است. همچنين بخشي از اين اهميت ناشي از تأثيرگذاري و تأثيرپذيري تنگاتنگ فرهنگ و تمدن ايراني و هندي است و بخشي نيز به دليل جايگاه اين دو کشور در منطقه و ضرورت ها و اولويت‌هاي اين دو کشور در مناسبات دو جانبه مي‌باشد. ايشان برپايي دوره‌هاي آموزشي زبان فارسي و مطالعات ايراني، با حضور اساتيد برجسته دانشگاه علامه طباطبايي را فرصت مناسبي براي علاقه‌مندان هندي دانست تا، با بهره‌گيري از اين فرصت، هم بر دانايي خود بيفزايند و هم بتوانند در آينده سهم مؤثري در توسعه و گسترش مناسبات ايران و هند و همچنين حفظ ميراث فرهنگي و تاريخي مشترک داشته باشند.

درگذشت مرمت‌گر بناها و محوطه‌هاي تاريخي و متخصص باغ‌‌هاي ايراني

خبرنامه 42

آقاي يعقوب دانش‌دوست، مرمتگر بناها و محوطه‌هاي تاريخي و متخصص باغ‌هاي ايراني، بهمن‌ماه سال 1400 درگذشت. شوراي بين‌المللي بناها و محوطه‌هاي تاريخي، دانش‌دوست را بزرگمرد عرصه پژوهش و حافاظ ميراث فرهنگي عظيم ايران زمين خواند و درباره وي چنين نوشت: درگذشت اين استاد بزرگ که به‌ويژه حافظ ارزش‌هاي فرهنگي- تاريخي خراسان بزرگ بود، ضايعه‌اي بدون جايگزين است. روش برخورد مرحوم دانش‌دوست در حفاظت و مرمت بناهاي تاريخي آنچنان دقيق و برخوردار از تخصص و مسئوليت والا بود، که زنده‌ياد دکتر شيرازي (پدر مرمت نوين ايران و استاد پيشکسوت معماري و مرمت)، مرمت بناهاي تاريخي خراسان را برترين مرمت‌ها در ايران مي‌دانست. مرحوم دانش‌دوست در سال 1317 در شهر تبريز چشم به جهان گشود. وي از دانشگاه تهران با درجه کارشناسي ارشد در رشته معماري و سپس دکتراي شهرسازي دانش‌آموخته شد و پس از آن با معماري سنتي ايران و باغ‌هاي ايراني آشنا شده و کوشش کرد با بکارگيري عناصر معماري ايراني، ارزش‌هاي معماري مدرن ايراني را به‌وجود آورد.

مرمت مجموعه گنجعلي‌خان در کرمان و گنبد طلاي حرم امام رضا(ع)، همچنين مرمت بخش زيادي از آثار خراسان بزرگ، شامل: مسجد گوهرشاد، مدرسه غياثيه، رباط شرف، مسجدشاه مشهد، مدرسه دو در، مدرسه پريزاد، مدرسه ميرزا جعفر، مصلي پايين خيابان مشهد، گنبد سبز مشهد، کاخ خورشيد کلات، مسجد کبود گنبد کلات، مزار شيخ احمد جامي، مزار مولانا زين‌الدين ابوبکر تايبادي، ميل اخنگان، مسجد ملک زوزن، مسجد جامع فردوس، مرمت آرامگاه عطار و احياي باغ آن، مسجد جامع نيشابور، قدمگاه، امامزاده محروق نيشابور، هارونيه، مقبره و مناره ميل اياز، مزار خواجه ربيع، مقبره بابا لقمان سرخس، مسجد جامع گناباد، ميل رادکان، مناره خسروگرد سبزوار و مسجد جامع قائن، از ديگر اقدامات ماندگار مرحوم دانش‌دوست است. همچنين کتاب‌هاي «طبس شهري که بود»، «پيدايش باغ آسماني ايران» و «هنر کاشيکاري ايران» از جمله آثار ايشان است.

نگاهي به نقوش دست‌بافته‌هاي ايراني: نقش شاه‌عباسي و سير تکاملي آن

خبرنامه 42

هنر فرش‌بافي در ايران سالياني زيادي قدمت دارد و نقوش بافته شده در آن فرهنگ ايراني را به هنري‌ترين شکل ممکن به تصوير مي‌کشد. نقش‌ و نگارهاي بافته شده در فرش‌هاي مختلف ايراني نمايانگر ويژگي‌هاي خاص فرهنگ ماست، که همين امر باعث شده اين هنر مدت‌ها بين جهانيان شهرتي سحرانگيز داشته باشد.

آقاي عبدا... احراري، عضو انجمن علمي فرش ايران درخصوص نقش شاه‌عباسي در فرش‌هاي ايراني چنين مي‌گويد: نقش شاه‌عباسي برگرفته از طبيعت است. گل شاه‌عباسي نقش‌مايه‌اي است که مي‌تواند يادآور گل انار، گل بادام، گل حنايي، گل سرخ، نسترن، نيلوفر و کليه گل‌هايي که شمايلي گردمانند دارند، باشد؛ که همراه با برخي تزئينات طراحي مي‌شود و اين تزئينات مي‌توانند در بالا، پايين و در دو سمت گل‌ها اعمال شود و به مرور زمان متنوع‌تر شده است.

اين گل مي‌تواند به صورت چهارپر، هشت‌پر، تنها يا پيوسته بر روي خط ختايي تکرار شود. اين نقش‌مايه برگرفته از طبيعت بوده و سير تکاملي دارد که پايه‌ريزي و بسترسازي آن در دوره تيموري انجام شده، اما در دوره صفوي رواج يافته است. عضو انجمن علمي فرش ايران چنين ادامه داد: اين طرح در کارگاه‌هاي قالي‌بافي سلطنتي دوره صفويه که در شهرهاي مختلف، مانند: تبريز، کرمان، مشهد، اصفهان، قزوين و... ايجاد شده، بافته مي‌شده است و معمولاً شاهزاده‌هاي صفوي مديريت اين کارگاه‌ها را برعهده داشته‌اند. اين قالي‌ها از آن دوران تاکنون در فرم‌هاي مختلف تکرار مي‌شوند.

آقاي احراري درخصوص نقش شاه‌عباسي و سير تکاملي آن در ايران اظهار داشت: گل‌هاي شاه‌عباسي مي‌توانند به‌صورت نقشه‌اي افشان طراحي شوند که، در سراسر نقش پراکنده شده و اين گل‌هاي شاه‌عباسي در نقشه افشان مي‌توانند به وسيله ختايي به يکديگر متصل باشند يا به صورت منفرد روي فرش پراکند شده باشند. طرح شاه‌عباسي همچنين مي‌تواند به‌صورت لچک‌ترنج يا ترنج‌دار باشد و به شکل ترکيبي، تلفيقي و ده‌ها گونه و فرم ديگر تکرار شود. وي چنين ادامه داد: گل‌هاي شاه‌عباسي متناسب با سبک فرش‌بافي هر منطقه مي‌تواند به‌صورت ريزتر و ظريف‌تر طراحي و بافته شود که از جمله آنها مي‌توان به قالي‌هاي کرمان، تبريز و اصفهان که معمولاً تراکم بالايي دارند، اشاره کرد. در برخي مناطق ديگر که فرش‌ها از تراکم کمتري برخوردار هستند، مانند قالي‌هاي تجاري مشهد، گل‌ها درشت‌تر طراحي مي‌شوند. به‌عنوان مثال گل‌هاي شاه‌عباسي در قالي‌هاي مشهد دو گونه هستند، به شکلي که در قالي‌هاي نفيس هنري مانند قالي‌هاي دوره قاجار و پهلوي که در مشهد توسط هنرمنداني مانند صابر، مخمل‌باف، خامنه‌اي و... بافته شده‌اند، با توجه به تراکم بالا، گل‌ها ريز طراحي مي‌شده، اما در قالي‌هاي امروزي مشهد گل‌ها به‌صورت درشت بافته مي‌شوند. همچنين، اين گل‌هاي شاه‌عباسي متناسب با سبک فرش‌بافي هر منطقه از رنگ‌بندي متفاوت و متمايزي برخوردار هستند. فرمت گل و تزئينات داخلي و بيروني گل بسته به اينکه قالي در چند رنگ مورد استفاده قرار گيرد، متفاوت خواهد بود و معمولاً در قالي‌هاي ريزباف در داخل گل‌هاي شاه‌عباسي تزئيناتي به‌کار مي‌روند، که اگر اين تزئينات به درستي و با رنگ‌بندي مناسب صورت پذيرند، مي‌توانند بر ارزش افزوده فرش مؤثر واقع شوند.

دکتر محمدحسين يمين، استاد زبان و ادبيات فارسي دانشگاه کابل درگذشت

خبرنامه 42

دکتر محمدحسين يمين، از استادان برجسته زبان فارسي دانشگاه کابل چهاردهم بهمن‌ماه 1400 درگذشت. مرحوم يمين از استادان زبده دانشکده فارسي دري بود و در طول ساليان متمادي تدريس کتاب‌ها و مقالات فراواني در زمينه زبان‌شناسي از خود به يادگار گذاشت.

مرحوم متولد 1315 در چاريکار استان پروان افغانستان و دانش‌آموخته دوره دکتري زبان و ادبيات فارسي بود که، در پانزدهم ارديبهشت‌ماه 1382 به عضويت شوراي فرهنگستان زبان و ادبي فارسي درآمد. از سوابق علمي و اجرايي ايشان مي‌توان به استاد زبان و ادبيات فارسي دري دانشکده ادبيات دانشگاه کابل، رئيس دانشکده ادبيات دانشگاه کابل، مؤسس کرسي فردوسي‌شناسي در دانشگاه کابل، مدرس متون نظم و نثر سَبک خراساني و نظريات ادبي در دانشگاه کابل اشاره کرد. همچنين برخي از آثار وي عبارت‌اند از: فرهنگ تلفظ لغات با بيان معاني، دستور نگارش براي همه، کتاب فونولوژي و مورفولوژي (صرف دري)، برخي از ويژگي‌هاي دستوري شاهنامه، دستور تاريخي زبان فارسي دري، دستور معاصر زبان فارسي دري و تاريخچه زبان فارسي دري.

راه‌اندازي گروه آموزشي انجمن دانش‌آموختگان زبان فارسي در فضاي مجازي

خبرنامه 42

گروه آموزشي انجمن دانش‌آموختگان زبان و ادبيات فارسي، از دانشگاه‌هاي مختلف اوگاندا، به همت رايزني فرهنگي ايران در اين کشور، در بستر فضاي مجازي (واتساپ) راه‌اندازي شد. حفظ ارتباط و دستيابي به يکديگر، سازماندهي و تبادل آموخته‌ها، تجربيات و شناخت هرچه بيشتر جمهوري اسلامي ايران که گامي مناسب در جهت ترويج زبان و ادبيات فارسي است، از اهداف راه‌اندازي اين گروه آموزشي بيان شده است. استفاده از ظرفيت‌هاي دانش‌آموختگان و هماهنگي براي تشکيل دوره‌هاي بعدي، اطلاع‌رساني سريع براي برگزاري دوره‌ها، برنامه‌ها، نشست‌ها، تسهيل مشارکت اعضاي گروه در فعاليت‌ها و مناسبت‌هاي مربوط به فرهنگ و ادبيات فارسي، پشتيباني از خلاقيت آنها و... از قابليت‌هاي استفاده از اين گروه آموزشي است. دانش‌آموختگان دوره مقدماتي زبان و ادبيات فارسي عضو اين گروه به‌عنوان يک انجمن ضمن شناخت بيشتر مناسبت‌هاي مختلف و کسب آگاهي از اخبار و گزارش‌هاي مربوط به ايران، از مواضع بين‌المللي جمهوري اسلامي ايران نيز حمايت مي‌کنند.

در نخستين همايش روز جهاني آموزش و هفته فرهنگي شهرستان بندر خمير عنوان شد:اراده‌ واقعي براي مديريت بهينه شهري «بندر خمير»، يکي از جهان‌شهرهاي ايراني وجود دارد

خبرنامه 42

نخستين همايش روز جهاني آموزش و هفته فرهنگي شهرستان بندر خمير، هفتم بهمن‌ماه 1400 برگزار شد. آقاي حجت‌ا... ايوبي، دبيرکل کميسيون ملي يونسکو در ايران با تأکيد بر اينکه با همدلي و مشارکتي که بين مردم و مديران بندر خمير وجود داشت، اين شهر به شبکه شهرهاي جهاني پيوسته گفت: اراده‌اي واقعي براي ساخت و سازهاي درست و مديريت بهينه شهري در اين شهر ديده مي‌شود.

وي افزود: در يکي دو سالي که شهر بندر خمير در اين عرصه فعاليت مي‌کند، تلاش‌هاي بسيار خوبي در عرصه آموزش شروع شده است و شهرهايي که به شبکه شهرهاي آموزش مي‌پيوندند، اين موضوع بهانه‌اي است براي اينکه تجربيات خود را به دنيا منتقل کرده و از تجربيات مفيد ديگر کشورها نيز بهره‌ برند. شهر بندرخمير در آخرين اجلاس يکي از مدعوين جهاني بوده است و اين نشان مي‌دهد که فعاليت‌هاي شهرداري مورد توجه قرار گرفته و از سال گذشته تاکنون احساس مي‌شود اراده‌اي براي ساخت و سازهاي درست و مديريت بهينه شهري و همچنين آموزش جوانان در حوزه‌هاي مختلف ديده مي‌شود. دبيرکل کميسيون ملّي يونسکو در ايران خاطرنشان کرد: در گردشگري نيز بر اين امر روز به‌روز پرداخته شده‌ است و همه اينها نمايانگر بخشي از تلاش‌ها، همکاري‌ها و هم‌افزايي همه ظرفيت‌ها در شهر تالابي بندر خمير است.

همچنين علي فيروزي، سرپرست معاونت اقتصادي استانداري هرمزگان در اين همايش گفت: امروز داشتن منابع طبيعي و منابع زيرزميني و معدني به تنهايي قابل اتکا نيست؛ آنچه ماندني است، علم و دانش است و علم و دانش به‌ دست نمي‌آيد، مگر اينکه ياد گيرندگي به‌عنوان يک اصل خود را نشان‌ دهد. وي تاکيد کرد: امروزه يادگيري مهارت به‌عنوان اولويت در کشورهاي پيشرفته در نظر گرفته‌ شده است و يادگيرندگي بايد همراه با عمل و اقدام باشد، از اين رو خوشحاليم که شهري همچون شهر تالابي بندر خمير به جمع شهرهاي يادگيرنده پيوسته و براي فرزندان اين شهر روزهاي خوشي قابل تصور است.

همچنين، جواد محمودي شهردار بندر‌خمير در اين همايش چنين بيان کرد: هفته فرهنگي خمير براي اولين بار با توجه به ثبت شهر ياد گيرنده در حال اجرا است و يکي از ويژگي‌هاي اين هفته مشارکت مردمي است که از 7 بهمن تا 13 بهمن‌ماه ادامه خواهد داشت.

آقاي ميرهاشم خواستار، فرماندار بندر خمير نيز در اين همايش گفت: با مشارکت نهادهاي مردمي در حوزه تالابي در کنار شهرهاي برتر دنيا قرار داريم و گردشگري و اشتغال دو ظرفيت بالقوه در حوزه تالاب است که مسير مشخصي با تجارب ساير کشورها براي بوميان به ارمغان مي‌آورد.

انتشار مقاله‌ «سبک زندگي و تنوع سفره ايراني- اسلامي» در ژاپن

خبرنامه 42

انتشارات داييچي ژاپن در قالب انتشار مجموعه «معرفي فرهنگ ملل»، با ارائه مقاله رايزني فرهنگي ايران در ژاپن، با عنوان «سبک زندگي و تنوع سفره ايراني- اسلامي»، به معرفي فرهنگ غذايي و آدام و رسوم زندگي ايراني پرداخت.

در اين مقاله ضمن بررسي سبک غذايي ايراني- اسلامي، به تنوع اقليمي و ريشه‌هاي ديني و اخلاقي در اين زمينه پرداخته شده است و همچنين به وجود برخي از غذاها در ژاپن مانند «آچارازوكه» که ريشه ايراني دارند، نيز اشاره شده است.

آقاي حسين ديوسالار، رايزن فرهنگي ايران در ژاپن در اينباره گفت: در راستاي همکاري با مؤسسات و مجموعه‌هاي مختلف فرهنگي و به‌منظور معرفي ظرفيت‌هاي متنوع کشورمان، علاوه‌بر اقدامات مستقل محتوايي، همواره تلاش شده تا متناسب با فعاليت‌هاي بخش‌هاي مختلف، نسبت به همکاري و ارائه و انتشار مطالب مرتبط اقدام گردد؛ ضمن آنکه به‌دليل توزيع اينگونه مجموعه‌ها، کتب و نشريات در بازار کتاب ژاپن و همچنين مخاطبان خاص و گروه‌هاي مرجع و تخصصي، امکان ارتباط و معرفي در ابعاد گسترده‌تر وجود دارد. انتشارات داييچي از جمله مجموعه‌هايي است که در همکاري با رايزني فرهنگي، اين مقاله را منتشر و در اختيار علاقه‌مندان ژاپني قرار داده است.

به‌همت رايزني فرهنگي ايران در دهلي‌نو برگزار شد: «بررسي بازتاب آثار و انديشه‌هاي نظامي‌گنجوي در شبه قاره هند»

خبرنامه 42

با همکاري مشترک رايزني فرهنگي جمهوري اسلامي ايران در دهلي و نمايندگي بنياد سعدي در هند، وبينار نظامي‌ گنجوي در شبه قاره هند برگزار شد. در اين وبينار آقايان شريف حسين قاسمي ، اخلاق آهن و دکتر سيدکليم اصغر از اساتيد برجسته زبان فارسي از هند وخانم‌ها پناهي، ايزدي و کوشکي از اساتيد ايراني و همچنين محمدعلي رباني، رايزن فرهنگي و شکراللهي نماينده بنياد سعدي سخنراني کردند.

در ابتداي اين وبينار آقاي رباني چنين اظهار داشت: نظامي هم به دليل سهم بارزي که در اعتلا و تکامل شعر تمثيلي و حماسه‌‌سرايي داشت و هم به‌دليل ويژگي‌هاي بارز و خاص که در تصوير آفريني در ادب فارسي وخلق منظومه‌هاي غنايي داشت، بايد او را از ستون‌هاي استوار ادب فارسي به‌شمار آرود. همانگونه که توانـايي و هنـر بالاي او در غـزل‌سرايي با مضامين فلسـفي، اخلاقـي و عرفـاني حـاكي از دريافتهـاي واقعگرايانـه و اجتماعي او و تواناييش در نشان دادن مضامين فكري متنوع است.

وي درخصوص تعلق و وابستگي نظامي به ايران با قرائت برخي ابيات از اين شاعر بزرگ، چنين بيان کرد: نظامي هم شاعر برجسته فارسي زبان بوده وآثارش به فارسي است و هم حکيمي بزرگ و فرزانه از ديار فرهنگ و تمدن جهاني يعني ايران‌زمين و در اشعارش اين دلبستگي و عشق را به سرزمين مادريش «ايران» ابراز داشته است.

وي همچنين درخصوص اقبال مردمان شبه قاره بويژه هند به آثار نظامي‌گنجوي خاطرنشان کرد: نظامي هم به جهت اينکه از سرآمدان شعر و ادب فارسي است و هم اينکه شبه قاره بويژه هند بخشي از دامنه سرزميني و تطورات تاريخي زبان فارسي است، بنابراين آثار نظامي گنجوي بويژه کتاب مخزن الاسرار او با استقبال زيادي در شبه قاره مواجه گرديده و اين تأثيرگذاري تنها در ادبيات نبوده، بلکه نوعي انتقال فرهنگ ايراني و تأثيرگذاري بر فرهنگ هند و از جمله معماري هند بوده است. وي دليل ديگر در اقبال هند به نظامي‌گنجوي و تأثيرپذيري شاعران فارسي‌زبان هند از او را ناشي از دو ويژگي بارز در نظامي به‌عنوان شاعري داستان‌سرا دانست که هم در گونه حماسي صاحب‌اثر است و هم در گونه‌هاي عرفاني و غنايي و هر کدام از اين انواع ادبي به‌گونه‌اي در شبه قاره مورد توجه قرار دارند.

همچنين شکراللهي، نماينده بنياد سعدي و دبيري علمي اين برنامه، درخصوص جايگاه نظامي‌گنجوي در شعر و ادب فارسي سخناني را ارائه کرد. در ادامه دکتر شريف قاسمي، استاد برجسته دانشگاه دهلي پيرامون آثار نظامي‌گنجوي بويژه نسخه‌هاي خطي نظامي در هند به ايراد سخنراني پرداخت. بنابر گفته وي، در اهميت جايگاه نظامي‌گنجوي در هند همين بس که آثار نظامي توسط عرفا و پادشاهان مورد توجه بوده و کتاب درسي به‌شمار مي‌رفته است. پس از يکصد سال امير خسرو دهلوي خمسه‌اي در پيروي از نظامي‌گنجوي سرود و بعد از او نيز شاعران ديگر پارسي‌گوي هند در تقليد از وي خمسه‌سرايي کردند.

وي افزود، 292 نسخه خطي مربوط به نظامي‌گنجوي در هند ثبت شده است، که برخي از اين نسخ نمونه‌هاي منحصر به فردي مي‌باشند. همچنين 123 نسخه اسکندرنامه در هند موجود است که تحت عنوان مقبل‌نامه، شرفنامه، اسکندرنامه، اقبال‌نامه و اسکندرنامه باب بري و اسکندرنامه باب بحري منتشر شده‌اند. قديمي‌ترين اثر از اسکندرنامه با مهر محمدشاه، پادشاه تيموري مربوط به سال 824 هجري در موزه سالارجنگ حيدرآباد موجود است. شرح‌هاي مختلفي نيز بر اين آثار نوشته شده، که اولين شرح در 956 هجري مربوط به محي‌الدين عارف مريد محمد دهلوي است. در رتبه بعد از اسکندرنامه خمسه نظامي است، که قديمي‌ترين نسخه آن شامل پنج مجلس در کتابخانه سالارجنگ حيدرآباد وجود دارد و مربوط به سال 799 هجري است و دو مثنوي خسرو و شيرين و ليلي و مجنون نيز با خوشنويسي محمد زمان، خوشنويس معروف آن زمان از تبريز بوده و نقاشي آن نيز منتسب به بهزاد، نگارگر مشهور ايراني است. قديمي‌ترين نسخه خسرو شيرين نيز مربوط به سال 994 کتابت شده و شامل سه مجلس مکتب ايراني است و در موزه دهلي نگهداري مي‌شود. قديمي‌ترين نسخه ليلي مجنون مربوط به 980 مکتب دکن نيز در موزه سالارجنگ حيدرآباد و قديمي‌ترين نسخه هفت پيکر مربوط به سال 971 در موزه ويکتوريا شهر بمبي مي‌باشد.

استاد اخلاق آهن نيز چنين بيان کرد: نوآوري و ابتکاراتي که نظامي در شعر داشته، موجب شهرت و محبوبيت وي به‌ويژه در هند شده است. تأثير نظامي صرفاً بر شعراي فارسي زبان هند نبوده، بلکه شاعران اردو و هندو زبان نيز از وي تقليد کرده‌اند. ايشان درخصوص دليل محبوبيت نظامي در هند افزود: نخست آنکه نظامي شاعر مجدد و نوآوري بوده و قبل از او معمولاً قصيده و حماسه‌سرايي باب بوده است و نظامي انقلابي در شعر به‌وجود آورد و تنوع را وارد شعر فارسي کرد. علاوه‌بر مدح، شعر عرفاني و اخلاقي، بزم، تغزل و حماسي را هم توسعه داد. خمسه مثنوي در اوزان و بحرهاي جداگانه مي‌باشد و مخزن‌الاسرار و خسرو و شيرين و هفت پيکر در اوزان ديگري است.

پروفسور هايدماري کخ، ايران‌شناس شهير آلماني درگذشت

خبرنامه 42

پروفسور هايدماري کخ، ايران‌‌شناس برجسته آلماني، هشتم بهمن‌ماه 1400 در 79 سالگي درگذشت. مرحومه کخ چندين کتاب مهم در زمينه ايران‌شناسي دارد. پروفسور هايدماري کخ، در 17 دسامبر 1943 در شهر ماربورگ آلمان به دنيا آمد. وي از 1963 تا 1966 به تحصيل در رشته آموزش با گرايش اصلي رياضي پرداخت و تا 1972 به‌عنوان معلم در شهر هانوور مشغول به‌کار بود. تحصيل در رشته ايران‌شناسي را از 1972 در دانشگاه گوتينگن آغاز کرد و در 1976 موفق به اخذ دکترا شد و موضوع پايان‌نامه‎اش «شرايط مذهبي زمان داريوش بر اساس تحقيقات انجام‌شده در زمينه کتيبه‎هاي هخامنشي» بود. پروفسور هايدماري‌کخ در کنار رشته اصلي خود به تحصيل در رشته‌هاي باستان‌شناسي کلاسيک، تاريخ هنر بيزانس و باستان‌شناسي مسيحي نيز روي آورد و پس از آن به تدريس ايران‌شناسي و باستان‌شناسي خاور نزديک در دانشگاه گوتينگن پرداخت. از 1986 افتخار تدريس در رشته اقتصاد و مديريت دوران هخامنشيان در دانشگاه فيليپس ماربورگ نصيب پروفسور کخ شد و از 1995 به‌عنوان استاد ايران‌شناسي در زمينه تاريخ کهن در دانشگاه ماربورگ تدريس کرد. شايان ذکر است که پروفسور کخ يکي از پنج دانشمندي است که در زمينه تاريخ ايلام قديم تحقيقات گسترده انجام داده و از علايق خاص او هنر اسلامي و به‌ويژه معماري و هنر سراميک است.

خانم هايدماري کخ را مي‌توان پس از پروفسور هلوک فقيد سردمدار مطالعات تحليلي روي گل‌نوشته‌هاي بايگاني بارو تخت جمشيد دانست. بايگاني بارو تخت جمشيد در ماه مه سال 1933 ميلادي به‌صورت تصادفي در هنگام کاوش‌‌هاي باستان‌شناسي ارنست هرتسفلد هنگامي‌‌که کارگران مشغول خاکبرداري براي ريل‌گذاري در بخش شمال‌شرقي صفه تخت جمشيد بودند، کشف شد. اين مجموعه بزرگ‌ترين بايگاني به‌دست آمده از خاور نزديک در هزاره اول ق.م و متعلق به بازه زماني سال‌هاي 13 تا 28 سلطنت داريوش بزرگ (493 -509 ق.م) است. متن گل‌نوشته‌ها مربوط به توليد، ذخيره و بازپخش محصولات غذايي، دريافت و پرداخت اين مواد به‌صورت جيره‌هاي حقوقي يا براي مراسم مذهبي، درباريان و بزرگان، کارمندان، صنعتگران، کارگران، مسافران، حيوانات و غيره، نامه‌ها و دستورهاي اداري و صورت حساب‌ها و بيلان‌هاي سالانه و ماهانه در محدوده جغرافيايي فارس و خوزستان است. رساله دکتراي کخ که در سال 1977 ميلادي منتشر شد، در زمان خود قدم نويي در مطالعات مربوط به مذهب هخامنشيان بود و سرآغازي براي مطالعات، ديگر پژوهشگران شد.

برگزاري مدرسه زمستانه زبان فارسي و ايران‌شناسي براي دانشجويان خارجي

رئيس مرکز بين‌المللي آموزش زبان فارسي دانشگاه شهيد چمران اهواز از برگزاري اولين مدرسه زمستانه زبان فارسي و ايران‌شناسي براي دانشجويان خارجي خبر داد. دکتر داوود پورمظفري اظهار کرد: پس از دو تجربه موفق در برگزاري مدارس فصلي آموزش زبان فارسي، در دانشگاه تصميم گرفته شد که اين مدارس به‌صورت مستمر در هر چهار فصل سال برگزار شود و در برنامه‌هاي ثابت دانشگاه قرار گيرد. وي افزود: دو تجربه قبلي، براي امکان‌سنجي بود و با استقبال انبوهي از مخاطبان از سراسر جهان روبه‌رو شديم که متقاضي يادگيري زبان فارسي بودند. اکنون با تجربه به‌دست آمده، تصميم بر آن شده است که از مدرسه زمستانه سال 1400، به‌صورت ثابت اين مدارس برگزار شوند.

رئيس مرکز بين‌المللي آموزش زبان فارسي (آزفا) دانشگاه شهيد چمران اهواز افزود: در اين فصل تغييري نسبت به دو فصل پيش لحاظ شده، مبني بر اينکه اين مدارس از صرف آموزش زبان فارسي خارج شده و يک بعد ايران‌شناسي نيز به آن اضافه شده است؛ زيرا نتيجه نيازسنجي و ارزشيابي نشان داد که مخاطبان ما به ايران‌شناسي علاقه‌مند هستند.

«بانوي نوروز» الهام‌بخش زنان اکو خواهد شد

سرور بختي، رئيس مؤسسه فرهنگي اکو گفت: جشنواره بين‌المللي بانوي نوروز، حرکتي جديد در راستاي احياي هويت شرقي است که يقينا الهام بخش زنان منطقه اکو خواهد شد. وي با تأکيد بر اينکه راه احياي هويت شرقي از مسير احياي هويت زنان شرقي مي‌گذرد، افزود: بايد با اجراي برنامه‌هاي مشترک ميان زنان شرقي، نقش‌آفريني زنان شرق را به رخ جهانيان کشيد.

ايشان با اشاره به برنامه‌هاي متعدد مؤسسه فرهنگي اکو براي اشتراک زنان شرقي نظير صعود نوروزي زنان کوهنورد 10 کشور عضو اکو به قله توچال تهران با عنوان صعود دوستي و حمايت از تشکيل انجمن دوستي زنان اکو، خاطر نشان کرد: با حضور در مراسم بدرقه تيم ملي فوتبال بانوان جمهوري اسلامي ايران، براي حضور در جام ملت‌هاي آسيا بر اين نکته صحه گذاشتيم که توجه به زنان، اولويت مهمي در برنامه‌هاي مؤسسه فرهنگي اکو است.

رئيس موسسه فرهنگي اکو اظهار اميدواري کرد، آغاز سده جديد در نوروز 1401 با نمايش آثار جشنواره بين‌المللي بانوي نوروز رنگ متفاوتي به خود بگيرد. بانوي نوروز حرکتي جديد در راستاي احياي هويت شرقي است که يقيناً الهام بخش زنان منطقه اکو خواهد شد.

در وبينار «بناهاي کتيبه‌دار قفقاز» بيان شد: زبان فارسي پيوند دهنده انديشه‌ها در قفقاز

خبرنامه 42

وبينار «بناهاي کتيبه‌دار قفقاز» به همت گروه «مطالعات و حفاظت معماري و شهري ايران» دانشگاه تهران و با همکاري انجمن علمي «مطالعات معماري ايران» دانشگاه تهران برگزار شد.

در اين وبينار، آقاي مرتضي رضوانفر، عضو هيئت‌ علمي پژوهشگاه ميراث فرهنگي و گردشگري با بررسي کتيبه‌هاي فارسي در منطقه قفقاز، گفت: زبان فارسي در اين منطقه علاوه‌بر کارکردهاي ديواني، نقش پيونددهنده انديشه‌ها و زبان دين و باورهاي معنوي مردم را داشته است. وي با اشاره به شهر دربند در روسيه امروزي که زماني، شمالي‌ترين شهر ساسانيان بود، افزود: در تاريخ آمده است که خسرو انوشيروان (پادشاه سلسله ساسانيان/ ۵۳۱ تا ۵۷۹ ميلادي) به دستور پدرش (قباد ساساني)، هزاران نيرو و خانواده‌هاي آنها را به اين منطقه برد، تا ديواري 40 کيلومتري با کارکرد دفاعي بسازند و ضمن احداث يک حصار دور شهر، در آنجا بمانند و زندگي کنند.

ايشان با اشاره به دژ معروف شهر دربند با نام نارين قلعه، چنين اظهار داشت: اين قلعه سال 2003 ميلادي در فهرست يونسکو ثبت جهاني شد. در ميان معيارهاي ثبت اين اثر در يونسکو، به ساساني بودن معماري قلعه نيز اشاره شده و يادآوري شده است که اين بناي ساساني، به مدت 1500 سال کارکرد دفاعي داشته است؛ زيرا اقوامي که قرنها بعد به آنجا رفتند نيز آن را مرمت و از آن استفاده کردند.

اين پژوهشگر يادآور شد که دست‌کم دو کتيبه فارسي و 32 کتيبه پهلوي در نارين قلعه و ديوارهاي آن وجود دارد، که اغلب اين کتيبه‌ها را معماران نوشته‌اند.

آقاي رضوانفر اظهار داشت: زبان فارسي در طول تاريخ، گاه نقش نخ تسبيحي را ايفا کرده با آن مي‌توان رد پاي شباهت‌هاي فرهنگي را يافت. مثلاً بالاي سر در بناهايي در شهرهاي دربند در روسيه، باکو در جمهوري آذربايجان، کابل در افغانستان، پيشاور در پاکستان، راولپندي در هند، مي‌توان اين بيت «گشاده باد به دولت هميشه اين درگاه / به حق اشهد ان لا اله الي الله» را مشاهده کرد.

عضو هيئت ‌علمي پژوهشگاه ميراث فرهنگي و گردشگري با اشاره به اينکه فقط در شهر ابيانه در ايران، 12 سر در با اين شعر را شناسايي کرده است، يادآور شد: سر درِ يک بنا، پيشاني و نماد ايدئولوژي صاحب آن بنا است و به همين دليل، شعري که در گستره‌اي بزرگ از جغرافياي تمدن‌هاي آن روز روي سر درها استفاده مي‌شد، هم شباهت‌هاي فرهنگي را نشان مي‌دهد و هم حاکي از نقش زبان فارسي به عنوان نخ تسبيه اين باورها و فرهنگ‌ها است.

رضوانفر در بخش ديگري از سخنان خود، به نقش زبان فارسي در باورهاي ديني مسلمانان در کشورهاي مختلف پرداخت و درباره منطقه قفقاز افزود: در حاليکه خطاطي‌هاي محراب‌ها در مساجد ايران معمولاً به زبان عربي است، در بسياري از مسجدهاي قفقاز، ما شاهد حضور ادبيات فارسي در محراب هستيم. اصولاً دو عنصر در مساجد قفقاز چشمگير است؛ نخست: شعر محتشم کاشاني (باز اين چه شورش است...) و دوم، نشان شير و خورشيد که البته از اين نشان به عنوان نماد اسدالله امام علي(ع) و ذوالفقار (شمشير امام) استفاده شده است. همچنين روي آرامگاه‌ها و سنگ مزارها که از عناصر مقدس بصري هستند نيز در منطقه قفقاز شاهد حضور برجسته شعر فارسي هستيم.

آقاي رضوانفر با نمايش تصاويري از مسجدي در ماخاچ‌قلعه پايتخت جمهوري داغستان، توضيح داد: روي اين مسجد که 90 سال پس از الحاق منطقه به قلمروي روس‌ها ساخته شده است، همچنان کتيبه‌هايي با نام شاهان ايراني وجود دارد.

اين استاد مردم‌شناسي با اشاره به قحطي نيمه دوم قرن نوزدهم در ايران، گفت: در اين دوره، گروه‌هايي از ايرانيان از مناطق مختلف به منطقه قفقاز مهاجرت کردند. به همين دليل، در شهرهاي مختلف، مانند دربند، ماخاچ‌ قلعه، ولادي قفقاز، آستاراخان، قيزلار و... بناهايي با نام مسجد ايرانيان وجود دارد. همچنين در ماخاچ‌ قلعه، آرامگاه ايرانياني ديده مي‌شود که روي سنگ مزارها با عباراتي مانند ايراني و سرابي، زنجاني، اردبيلي، قزويني و... توضيح داده شده است، که اصليت اين فرد(متوفي) به کدام منطقه از ايران تعلق دارد.

رضوانفر با اشاره به روستاهايي که با نام ايران در داغستان و قفقاز وجود دارد، چنين بيان کرد: در روستايي به نام پرشيا، اهالي روستا خود را آذربايجاني و گيلاني مي‌دانند و در زمان بازديد ما از آنجا، فردي به نام پژوهشگاه ميراث فرهنگي و گردشگري کدخدا بود که مي‌گفت «اصليت گيلاني دارد.»

آقاي رضوانفر با اشاره به دو روستاي همجوار شهر دربند، گفت: اين دو روستا، جالقان و ميتاقي نام دارد. ساکنان اين دو روستا مي‌گويند از نسلي هستند که خسرو انوشيروان با خودش به اين منطقه آورده بود؛ اهالي ميتاقي معتقدند به زبان قرن ششمي سخن مي‌گويند و جالقاني‌ها نيز بر اين باورند که به‌گونه‌اي از زبان پهلوي که در قرن دوم رايج بود، صحبت مي‌کنند. حتي برخي ترانه‌هايي که مادران و مادربزرگ‌ها در اين منطقه براي کودکان مي‌خوانند، بسيار به ترانه‌هاي نام‌آشنا در ايران شبيه است و فقط بعضي واژگان آنها تفاوت دارد.

عضو هيأت‌علمي پژوهشگاه ميراث فرهنگي و گردشگري با اشاره به جمهوري خودمختار اوستيا گفت: مردم اوستيا به منطقه خود ايرستون و به زبان خود که شاخه‌اي از زبان‌هاي ايراني است، «ايروني» (Ironi) مي‌گويند. در شمال اين منطقه نيز روستاي ايران وجود دارد. همچنين بلندترين کوه اوستيا البرز است که با تلفظ محلي البروس (ارتفاع 5642 متر) گفته مي‌شود. برخي بر اين باورند که «آريايي‌ها از نزديکي همين کوه البرز در اوستيا تقسيم شدند و به مناطق مختلف کوچ کردند.»

رضوانفر با اشاره به ايچري‌شهر که بافت قديم باکو در جمهوري آذربايجان است و ارگ باکو نيز ناميده مي‌شود، گفت: از سر درِ اين مجموعه که ثبت جهاني شده تا داخل آن، کتيبه‌هاي فارسي مشاهده مي‌شود. کتيبه‌هاي اين مجموعه، به دوره‌هاي مختلف تاريخ مربوط است. در مسجد جمعه اين شهر نيز فرمان شاه عباس صفوي (سلطنت 965 - 1007 هجري شمسي) براي عفو مالياتي باکو ديده مي‌شود. چندين کتيبه فارسي با خط نسخ، ثلث و خطوط ديگر مربوط به شاه طهماسب صفوي (سلطنت 930–984 هجري قمري) و اولجايتو خدابنده (هشتمين سلطان ايلخانان/703 تا 716 ه. ق) هم در همين مسجد وجود دارد.

وي توضيح داد: کمي پايين‌تر از مسجد جمعه در مجموعه ايچري شهر، کاخ شروان‌شاهان ديده مي‌شود که 700 قطعه کتيبه که از قعر درياي مازندران کشف شده، در آن نگهداري مي‌شود. که به نظرم اين تکه کتيبه‌ها احتمالًا نوعي طلسم بوده‌اند؛ چون خط بسيار زشتي دارند، برخي نمادها مانند انسان، گاو و ديو روي آنها ديده مي‌شود و از کنار هم قراردادن آنها نمي‌توان به هيچ جمله معناداري رسيد. روي برخي کتيبه‌ها هم نام‌هايي مانند فريبرز، منوچهر و... مشاهده مي شود. محراب مسجد بيگلر و نيز آتشگاه باکو از ديگر اماکني است که کتيبه‌هاي فارسي روي آن ديده مي‌شود.

رضوانفر با برشمردن کتيبه‌هاي فارسي در جمهوري خودمختار نخجوان، گفت: نگين معماري نخجوان، آرامگاه مومنه خاتون (عروس سلجوقي) است که 23 متر ارتفاع دارد و بالاي آن با خط کوفي نوشته شده است: «ما بگرديم پس بماند روزگار/ ما بميريم اين بماند يادگار»

وي افزود: در مسجد جامع نخجوان هم کتيبه‌اي فارسي وجود داشت که به اسم مرمت به موزه برده و جايش روي مسجد پر شده، همچنين در غار معروف به اصحاب کهف هم کتيبه‌اي فارسي درباره اقدامات حاکم محلي وقت ديده مي‌شود. در مسجد جامع شهر اردوباد، کتيبه شاه عباس مبني بر معافيت مادام‌العمر اهالي اردوباد از ماليات وجود دارد. چون اهالي اردوباد در مقابل حمله‌هاي عثمانيان مقاومت مي‌کردند و دو بار توسط عثمانيان قتل عام شده بودند، شاه عباس به خاطر ارادت و وفاداري اهالي محل به ايران، اين منطقه را براي هميشه از ماليات معاف کرد. ايشان با بيان اينکه در قبرستان ملک بهرام اردوباد نيز سنگ مزارهايي به فارسي وجود دارد، ابراز اميدواري کرد که از کتيبه‌هاي فارسي مسجد گوهريه در شهر شوشي محافظت شود.

آقاي رضوانفر با برشمردن کتيبه‌هاي فارسي مساجد ارمنستان، چنين ادامه داد: مسجد کبود، محراب‌هايي براي شيعيان و سني‌ها دارد که روي هر دوي آنها متون فارسي درج شده است. همچنين شعر محتشم کاشاني (906-905 هجري قمري) را در حسينيه اين مسجد مي‌توان ديد.

عضو هيئت ‌علمي پژوهشگاه ميراث فرهنگي و گردشگري گفت: در روستايي در ارمنستان، مسجدي وجود دارد که بناي آن اکنون درون باغچه يک خانه واقع شده است و پيرزني که مالک اين خانه بود، به فرزندانش وصيت کرده بود که از اين مسجد مانند يک کليسا محافظت کنند. درون اين بنا، نام‌هاي الله، محمد(ص)، علي، فاطمه، حسن و حسين(ع) ديده مي‌شود و تصوير شير با شمشير ذوالفقار در دست و سال ساخت (661 ) درج شده است. با توجه به اينکه سال 661 به دوران قبل از صفويان و به عصر ايلخانان مربوط است، مي‌توان گفت تاريخ شير (اسدالله) و شمشير (ذوالفقار) به دوران پيش از صفويان نيز برمي‌گردد.

کشف بزرگترين مجموعه مذهبي ايرانِ باستان

بزرگترين مجموعه مذهبي ايران باستان پس از بررسي‌هاي باستان‌شناسي، ژئوفيزيک، عکسبرداري هوايي و مستندنگاري دقيق سازه‌هاي معماري بخش مرکزي شهر «گور» فيروزآباد شناسايي شد. آقاي عليرضا عسکري چاوردي، مدير ميراث ‌جهاني منظر باستان‌شناسي ساساني فارس در فيروزآباد، با اعلام اين خبر گفت: نتايج فصل اول مستندنگاري و بررسي ژئوفيزيک در بخش مرکزي شهر «گور» در سال 1398 و متعاقباً تداوم اين برنامه در چارچوب همکاري پايگاه ميراث جهاني منظر باستان‌شناسي ساساني فارس با اداره کل پايگاه‌هاي ميراث‌جهاني وزارت ميراث‌فرهنگي، گردشگري و صنايع‌دستي، پژوهشگاه ميراث فرهنگي، دانشگاه بولونيا و دانشگاه شيراز در سه سال مطالعات سطح‌الارضي براي شناخت سازه‌هاي معماري واقع در دايره مرکزي شهر گور ادامه پيدا کرد و سازه‌هاي معماري موجود در محدوده‌اي به وسعت دو هکتار، پيرامون منار مرکزي اين شهر مستندنگاري شد و کارکرد آنها مورد مطالعه قرار گرفت.

اين باستان‌شناس افزود: بقاياي چهار جرز سنگي معروف به «تخت‌نشين» به ابعاد 26 در 26 متر با ارتفاع حداقل هشت متر و يک برج منار مانند به ارتفاع 30 متر سال‌هاست در بخش مرکزي شهر گور نمايان است و بلوک‌هاي سنگي ويرانه‌هاي اين آتشکده مهم در سطح محوطه به‌صورت پراکنده به جاي مانده است.

وي با بيان اينکه درک روابط معماري اين سازه‌هاي پراکنده نيازمند شناسايي و مستندنگاري دقيق بود تا بتوان به تحليلي جامع از ارتباط فضايي و مکاني سازه‌ها دست، چنين يافت اظهار ‌کرد: خوشبختانه اين کار با استفاده از روش مستندنگاري پهپاد با بُرد کوتاه و طراحي سازه‌ها انجام گرفت و نقشه‌هاي مختلف تهيه شد. با مطالعه سبک‌شناسي سازه‌هاي معماري نمايان و درک روابط بين سازه‌ها در تطبيق با پلان فضاهاي اصلي و الحاقات وابسته به آن و مقايسه با پلان بناهاي مکشوفه مذهبي دوره ساساني کارکرد سازه‌هاي معماري در بخش‌هاي الحاقي و مرتبط با دو بناي تخت‌نشين و منار مرکزي شهر گور روشن شد.

او بر اساس پلان حاصل از مستندنگاري سازه‌هاي معماري بخش مرکزي شهر، گفت: بناي تخت‌نشين و مجموعه ساختمان‌هاي پيراموني آن روي يک صفه به ابعاد 65 در 80 متر در يک مجموعه بزرگ ساختماني قرار داشته و عملکرد تمام واحدهاي ساختماني در اين مجموعه به‌هم مرتبط بوده، که اين موضوع نشان‌دهنده کارکرد واحد مذهبي در مجموعه معماري بخش مرکزي شهر گور است.

سازه‌هاي معماري مکشوفه در يک مجموعه وابسته و مرتبط با هم به عنوان آتشگاه، آدرويان، ايزيشگاه، اتاق هووما، تالارهاي نيايش و نمازگاه، محل برگزاري جشن‌ها و گاهنبارها، چهارتاقي محل نيايش، محل تکريم آب و اجراي مناسک آيين‌هاي زرتشتي مکان‌يابي، شناسايي و تحليل شده‌اند.

راه‌اندازي تارنماي ايران‌شناسي «فرهنگ ايران» در يونان

خبرنامه 42

با هدف معرفي فرهنگ و جامعه معاصر ايراني به مخاطبان يوناني، تارنماي ايران‌شناسي «فرهنگ ايران» به زبان يوناني راه‌اندازي شد.

تاريخ، جغرافيا، شيوه حکمراني، زبان و ادبيات، شاخصه‌هاي مشترک فرهنگي، آداب و رسوم، خانواده، جشن‌ها و آيين‌ها، حجاب و مد اسلامي، تاريخ هنر، تئاتر، سينما، موسيقي، معماري، صنايع‌دستي، هنرهاي تجسمي، اديان در ايران، جاذبه‌هاي گردشگري، ميراث‌فرهنگي، معرفي شهرها، موزه‌ها و جزاير، کتابخانه ديجيتال، آموزش زبان فارسي، رويدادهاي فرهنگي در دو کشور و نماي 360 درجه از معروف‌ترين جاذبه‌هاي گردشگري ايران، از جمله بخش‌هاي اين تارنما است.

ثبت پنج اثر تاريخي و فرهنگي ايران در فهرست ميراث جهان اسلام

خبرنامه 42

مهندس فياضي، دبيرکل کميسيون ملي آيسسکو از ثبت پنج اثر تاريخي و فرهنگي ايران در فهرست ميراث جهان اسلام خبر داد. اين پنج اثر تاريخي و فرهنگي ثبت شده در فهرست ميراث جهان اسلام، شامل: منظر فرهنگي قلعه الموت، مجموعه آرامگاهي شيخ احمد جام، مجموعه تاريخي بسطام، منظر فرهنگي ماسوله و گنبد علويان همدان است.

لازم به‌ذکر است، آيسسکو براي شناسايي، معرفي و حفاظت بهتر ميراث جهان اسلام چند ساليست که در حال تدوين فهرستي از آثار شاخص فرهنگي و تاريخي جهان اسلام است. اين فهرست اختصاص به جهان اسلام داشته و غير از فهرست ميراث جهاني يونسکو مي‌باشد.

آموزش زبان و فرهنگ فارسي در دانشگاه بين‌المللي «يسه نوف » آکتائو قزاقستان

بنابر گزارش معاونت همکاري‌هاي فرهنگي و سمن‌ها مرکز ديپلماسي عمومي وزارت امور خارجه ايران، با پيگيري‌هاي سرکنسولگري جمهوري اسلامي ايران در آکتائو قزاقزستان، بخش زبان و فرهنگ فارسي ايران در دانشگاه بين‌المللي «يسه نوف» آکتائو با نام «اتاق مولانا» راه‌اندازي شد و زبان فارسي هم‌اکنون به‌عنوان يکي از سه زبان آموزشي اين دانشگاه معرفي شده و دانشجويان مي‌توانند در کنار زبان‌هاي انگليسي و فرانسه، زبان فارسي را به‌عنوان زبان دوم خود، جهت آموزش در طول دوره تحصيل انتخاب نمايند.

تاکنون 6 ترم از دوره زبان‌آموزي فارسي در «اتاق مولانا» مي‌گذرد و در نيم سال تحصيلي 2022-2021 کرسي زبان و ادبيات فارسي علاوه‌بر 23 دانشجو، ميزبان چند تن از استادان دانشگاه براي آموزش زبان فارسي است. گفتني است، «اتاق مولانا» نه تنها در مباحث مربوط به آموزش و ترويج زبان و ادب فارسي، بلکه در رابطه با موضوعات فرهنگي ايران‌زمين نيز فعاليتهاي قابل توجهي دارد و با بازخورد خوب و استقبال دانشجويان قزاقستاني مواجه شده است.

راه‌اندازي «گوشه ايران» در کتابخانه ملي سريلانکا

خبرنامه 42

همزمان با دهه فجر انقلاب اسلامي و با هدف معرفي ايران اسلامي و منابع تاريخي و ادبيات کهن، «گوشه ايران» در کتابخانه ملي سريلانکا راه‌اندازي شد. در ابتداي اين مراسم، آقاي سونيل، مديرکل کتابخانه ملي سريلانکا ضمن ابراز خرسندي از راه‌اندازي «گوشه فرهنگي ايران» گفت: بسيار خوشحاليم که همکاري نزديکي با رايزني فرهنگي ايران داريم و از اين طريق مي‌توانيم زمينه را براي بهره‌گيري از منابع عظيم ادبي و تاريخي ايران براي عموم مردم فرهنگ‌دوست سريلانکا و علاقه‌مندان به فرهنگ و ادب ايران فراهم کنيم.

همچنين آقاي معظمي‌گودرزي، رايزن فرهنگي ايران چنين بيان کرد: ايران سرزمين فرهنگ و هنر است. زبان ايراني شعر است و هنر همراه هميشگي او و وجود شخصيتهاي بزرگ شعر و ادب و هنر همانند فردوسي، حافظ، نظامي‌گنجوي، مولانا، سعدي و...، گواه اين واقعيت است. از زمانهاي قديم تاکنون کتاب و کتابخانه از مهمترين ابزارهاي معرفي و انتقال فرهنگ بين ملت‌ها و دولت‌ها بوده و امروز براي معرفي و انتقال فرهنگ غني ايران، شاهد راه‌اندازي «گوشه فرهنگي ايران» در کتابخانه ملي سريلانکا و رونمايي از 6 عنوان کتاب جديد رايزني فرهنگي، به‌منظور معرفي فرهنگ و تمدن ايران اسلامي، هستيم.

در ادامه از 6 عنوان کتاب رايزني فرهنگي ايران در سريلانکا به زبان‌هاي سينهالي و تاميلي با عنوان‌هاي «پاييز در قطار»، «قصه‌اي به شيريني عسل»، «رفيق خوشبخت من»، «نقش دانشمندان مسلمان در توسعه علم و دانش» (به دو زبان) و «روش بهره برداري از قرآن» رونمايي شد.

در اين مراسم همچنين تعداد 300 عنوان کتاب با موضوعات متنوع ايران‌شناسي، شامل: تاريخ، جغرافيا، رمان‌هاي ادبي کهن و معاصر، تاريخ و تمدن ايران اسلامي، شعر و نيز کتاب‌هاي ويژه براي مخاطب کودک و نوجوان به زبان‌هاي انگليسي، سينهالي و تاميلي، از سوي رايزني فرهنگي ايران به کتابخانه ملي سريلانکا اهدا شد.

همايش بين‌المللي «ارمنستان- ايران: از گذشته تاريخي تاکنون» برگزار شد

خبرنامه 42

همزمان با سي‌اُمين سالروز برقراري روابط ديپلماتيک ايران و ارمنستان، با حضور شمار زيادي از شخصيت‌هاي علمي، فرهنگي و سياسي ارمنستان و ايران، همايش بين‌المللي «ارمنستان- ايران: از گذشته تاريخي تاکنون»، در محل آکادمي ملي علوم ارمنستان برگزار شد.

آکادميسين يوري سواريان، رئيس جلسه، ضمن تبريک سي‌اُمين سالگرد برقراري روابط ايران و ارمنستان، چنين بيان کرد: برگزاري اين همايش علمي در طول دو روز انجام مي‌پذيرد و در خلال آن پژوهشگراني از ازمنستان، ايران، لبنان و ايالات متحده آمريکا به ارائه مقاله خواهند پرداخت.

در ادامه آکادميسين آشوت ساغيان، رئيس آکادمي ملي علوم ارمنستان، روابط دو کشور- دوست و همسايه- ايران و ارمنستان را داراي تاريخي بلند و آکنده از دوستي و تعامل دو ملت کهن و با فرهنگ منطقه خواند و افزود: هرچند اين همايش به مناسبت سي سالگي برقراري روابط ديپلماتيک بين دو دولت جمهوري ارمنستان و جمهوري اسلامي ايران برگزار مي‌شود، ولي دو ملت، تاريخي سه‌هزار ساله از روابط را پشت سر گذارده‌اند که، در طول اين دوران طولاني، صلح، دوستي، تعامل سازنده و مناسبات و همکاري‌هاي عميق همه‌جانبه ميان ايرانيان و ارامنه برقرار بوده، که نشانه‌هاي آن در آداب و سنن مشترک و بيش از 1400 واژه مشترک نمايان است. اسقف ناتان، رئيس بخش بين‌الملل کليساي مادري اچميادزين نيز با تبريک سي‌اُمين سالگرد برقراري روابط ديپلماتيک دو کشور که با چهل و سومين سالگرد پيروزي انقلاب اسلامي ايران همزمان شده، پيام عاليجناب گارگين دوم، اسقف اعظم ارامنه را قرائت کرد.

اسقف اعظم ارامنه در پيام خود ضمن تبريک اين مناسبت، روابط دو کشور ايران و ارمنستان را برخوردار از تاريخي طولاني و سرشار از دوستي و همزيستي مسالمت‌آميز خواند و با تمجيد از مواضع جمهوري اسلامي ايران در منازعه قره‌باغ، شرايط زندگي جامعه ارمني در ايران و اهتمام جمهوري اسلامي ايران در حفظ و نگهداري بناهاي تاريخي و ديني ارامنه در ايران را نمونه اي منحصربه‌فرد دانست، که جاي تقدير و ستايش دارد.

همچنين آرارات ميرزويان، وزير امور خارجه ارمنستان در پيامي، روابط دو کشور ايران و ارمنستان را داراي چشم‌اندازي روشن و اميدبخش بيان کرد که، در راستاي تحکيم صلح و ثبات در منطقه قفقاز جنوبي بوده و منافع دو ملت را تأمين خواهد کرد.

به‌علاوه، آقاي حسين امير عبداللهيان، وزير امور خارجه جمهوري اسلامي ايران نيز در پيامي، ضمن تبريک سي‌ُاُمين سالگرد برقراري روابط ديپلماتيک ميان ايران و ارمنستان و نيز با ارج نهادن به تلاش‌ها و اقدامات گذشته و تصريح بر اين موضوع که تحولات اخير منطقه قفقاز، شرايط را براي گسترش همکاري‌هاي ايران و ارمنستان و همچنين شکل‌گيري همکاري‌هاي چندجانبه منطقه‌اي فراهم ساخته بر اراده جمهوري اسلامي ايران در راستاي تقويت همکاري‌هاي دوجانبه و منطقه‌اي با جمهوري ارمنستان تأکيد کرد.

همچنين حجت‌الاسلام والمسلمين ايماني‌پور، رئيس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي نيز، در پيام خود بر گسترش مناسبات فرهنگي، هنري، علمي و ديني دو ملت دوست و همسايه ايران و ارمنستان تأکيد کرد و چنين خاطرنشان ساخت: سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي به‌عنوان عالي‌ترين نهاد متولي فعاليت‌هاي فرهنگي جمهوري اسلامي ايران در خارج از کشور، همچون سالهاي گذشته، توسعه همه جانبه همکاري‌هاي فرهنگي با کشور ارمنستان را در دستور کار خود دارد و با مدد جستن از مراکز فرهنگي، علمي، هنري و ديني جمهوري ارمنستان اميدوار است در دور جديد مديريت خود که با رويکرد تحول‌خواهانه همراه است، در صدد گشودن عرصه‌هايي نوين در همکاري‌هاي فرهنگي بين‌المللي باشد و سطح مناسبات فرهنگي دو کشور ايران و ارمنستان را بيش از گذشته ارتقاء بخشد.

در ادامه، ضمن برگزاري نشست‌هاي علمي، مقالات همايش ارائه شد و نمايشگاه «اسناد مناسبات ارمنستان و ايران» که به اهتمام آرشيو ملي ارمنستان برپا شده بود، گشايش يافت. سخنراني‌هاي علمي به موضوع «تاريخ و روابط بين‌المللي» اختصاص داشت و در دو پنل تاريخي و فرهنگي مقالات شرکت‌کنندگان ارائه شد.

شايان ذکر است، همايش بين‌المللي «ارمنستان- ايران: از گذشته تاريخي تاکنون»، از سوي مؤسسه شرق‌شناسي آکادمي ملي علوم ارمنستان، رايزني فرهنگي جمهوري اسلامي ايران در ارمنستان و کرسي ايران‌شناسي دانشگاه دولتي ايروان برگزار و بيش از سي مقاله در آن ارائه شد.

خبرنامه 42


منابع:

روابط عمومی کمیسیون ملی یونسکو- ایران، مرکز اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ایران، گروه باستان‌شناسی دانشگاه تربیت مدرس، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی،‌ رایزنی فرهنگی ایران در ژاپن، رایزنی فرهنگی ایران در ارمنستان، رایزنی فرهنگی ایران در اوگاندا، رایزنی فرهنگی ایران در هند، وزارت امور خارجه، بنیاد سعدی، فرهنگستان زبان و ادب فارسی، ایکوموس ایران، مرکز دایره‌المعارف بزرگ اسلامی، روزنامه دنیای اقتصاد، مجله بخارا، دانشگاه شهید چمران اهواز، دانشگاه تهران، مؤسسه فرهنگی اکو، ایسنا، ایرنا، ایبنا، مهر نیوز، خبرگزاری صدا و سیما.

کلیه حقوق برای وب سایت بنیاد ایران شناسی محفوظ است. ©١٣٩5

نشانی: تهران، خیابان شیخ بهایی جنوبی،خیابان ایران شناسی،شهرک والفجر

طراحی و اجرا: اداره رایانه و فناوری اطلاعات