خبرنامه 44

انتشار نخستین شماره مجله داخلی مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی (مرکز پژوهش‌های ایرانی و اسلامی) با عنوان «افق دبا»

خبرنامه 44

نخستین شماره مجله داخلی مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی (مرکز پژوهش‌های ایرانی و اسلامی) با نامِ «افق دبا» به سردبیریِ حمیدرضا محمدی منتشر شد. در این شماره، افزون بر شرحی از رخدادهای این نهاد پژوهشی در سال ١۴٠٠، یادنامه‌ای برای «آذرتاش آذرنوش»، مدیر پیشین بخش ادبیّات عرب و عضو شورای عالی علمی این مرکز، درج شده و در آن، ژاله آموزگار، کاظم موسوی بجنوردی، علی بهرامیان، احمد پاکتچی، عنایت‌الله فاتحی‌نژاد، بابک فرزانه و رضوان مسّاح یادداشت‌هایی را نگاشته و گفتاری منتشر نشده از آذرنوش نیز آورده شده است. لازم به ذکر است «افق دبا» مخففِ افق مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی می‌باشد.

انتشار کتاب «سپهر مجد: باستان‌شناسی دنیای ایرانی و سرزمین‌های پیرامون؛ جشن‌نامۀ دکتر یوسف مجیدزاده»

خبرنامه 44

کتاب «سپهر مجد: باستان‌شناسی دنیای ایرانی و سرزمین‌های پیرامون؛ جشن‌نامۀ دکتر یوسف مجیدزاده» به کوشش سجّاد علی‌بیگی، محمّدرضا میری و هالی پیتمَن توسط انتشارات مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی (مرکز پژوهش های ایرانی و اسلامی) چاپ و منتشر شد. یوسف مجیدزاده از نسل پرتلاش و خودساخته ایران‌شناسان و باستان‌شناسان ایرانی است که سال‌هاست به چهره‌ای بین‌المللی بدل شده‌است و شهرت جهانی دارد. کمتر باستان‌شناس ایرانی سراغ داریم که یا به طور مستقیم شاگرد مجیدزاده نبوده باشد، یا اینکه به واسطه کتاب‌ها، مقالات و سخنرانی‌ها یا در فعالیت‌های میدانی از وی بسیار نیاموخته باشد.

اهمیت باستان‌شناسی و مطالعات وابسته به آن، بر پژوهشگران تاریخ و تمدن ایران پوشیده نیست و آگاهی‌هایی که از این گونه بررسی‌ها به‌دست می آید، نه فقط برای شناسایی تاریخ سیاسی، بلکه در باب تاریخ هنر و صنعت و روابط اقتصادی و اجتماعی سودمندی‌های بسیار دارد. در مجموع، زیست «انسان ایرانی» از سپیده دم تاریخ تا روزگاران بعد را می‌باید نخست در پژوهش‌های باستان‌شناسی جست‌وجو کرد.

پژوهش‌های باستان‌شناسی از جمله موضوعات جذاب در دانشگاه‌ها و مجامع علمی جهان بوده و در ایران نیز سابقه‌ای درخشان و چشمگیر داشته است. بی‌گمان، شناخت بخش قابل ملاحظه‌ای از سابقه تمدنی ایران، در پرتو کوشش‌های علمی استادان باستان‌شناسی حاصل شده است و دلبستگان به تاریخ و فرهنگ و تمدن ایران قدردانی از ایشان را وظیفه خویش می‌شناسند. سهم چشمگیری از پیشرفت مطالعات باستان‌شناسی در مجامع علمی ایران، از تألیف و ترجمه و تدریس مرهون کوشش‌های استاد یوسف مجیدزاده است و مؤلفان این مجموعه، به نشانه سپاس و به افتخار مقام علمی ایشان، مقالات خود را به جناب استاد تقدیم کرده‌اند. بی گمان این ‌مجموعه مفید، در پیشرفت مطالعات و پژوهش‌های باستان‌شناسی از هر جهت چشمگیر خواهد بود و انتشار آن در مجموعه پژوهش‌های ایران باستان با توجه به این مراتب صورت گرفته است. کتاب «سپهر مجد: باستان‌شناسی دنیای ایرانی و سرزمین‌های پیرامون؛ جشن‌نامه دکتر یوسف مجیدزاده» در 950 صفحه و به بهای یک‌میلیون و چهارصدهزار تومان، با شمارگان 500 نسخه به چاپ رسیده است.

انتشار جلد دوم کتاب «تاریخ اسلام در گرجستان»

خبرنامه 44

جلد دوم کتاب «تاریخ اسلام در گرجستان» حاوی مطالب مربوط به سال 1050 میلادی تا فروپاشی شوروی و استقلال گرجستان در سال 1991 میلادی است. این اثر در قالب 479 صفحه و مشتمل بر شش فصل به شرح ذیل نگارش شده است و در اختیار مخاطبان گرجی زبان قرار دارد.

فصل اول، شامل: شهر، مساجد، مسلمانان و عزاداری، فرهنگ اسلام در تفلیس و تفلیس در منابع اسلامی قدیم و جدید و فرهنگ اسلام در تفلیس؛

فصل دوم: وقایع‌نگاری دوره تامارا، خوارزم شاهیان، مغولان، تیموریان، عثمانی‌ها و صفویان؛

فصل سوم: گرجی‌هایی که از زمان صفویه تا زمان قاجار مسلمان شده‌اند، ارتباط گرجی‌ها با ایران، ضرب سکه در زمان عثمانی و صفویه به نام دوازده امام؛

فصل چهارم: محدثین و علمای بنام و مشهور تفلیسی و سیدهای مدفون در گرجستان که بین مسلمانان محبوب بوده‌اند؛

فصل پنجم: شیخ‌الاسلام در زمان صفویه، تاریخچه اداره روحانیت قفقاز، شیخ‌الاسلام قفقاز به مرکزیت تفلیس برای شیعه و سنی؛

فصل ششم: معرفی مدارس اهل سنت و شیعه، اساتید و منابع.

جلد اول کتاب «تاریخ اسلام در گرجستان» مربوط به اوایل ورود اسلام در گرجستان (1050-650 میلادی) نیز پیش از این در سال 2016 چاپ و منتشر شده است.

انتشار کتاب «راهنمای جامع ایرانگردی و گردشگری»

خبرنامه 44

ایران با بیش از یک میلیون جاذبه گردشگری جایگاهی ویژه در میراث جهانی دارد و پرداختن به این موضوع در یک کتاب و شاید صدها کتاب نگنجد. کتاب «راهنمای جامع ایرانگردی و گردشگری» مجموعه‌ای گلچین شده از میراث فرهنگی، تاریخی و طبیعی کشور عزیزمان ایران است، تا بتواند نقشی در شناخت ظرفیت‌ها و پتانسیل‌های گردشگری ایران ایفا کند. در این کتاب، ایران زیبا بر اساس دسته‌بندی استانی معرفی شده و گلچینی از جاذبه‌های مختلف تاریخی، فرهنگی و طبیعی در قالب متن و تصویر تشریح شده است. در این کتاب در ابتدای هر استان به معرفی استان و تاریخ و فرهنگ، غذا و صنایع‌دستی پرداخته شده و با نقشه‌ها و عکس‌های مرتبط، نمایی جامع ارائه می‌‌شود. در ادامه، در هر استان بر اساس اولویت‌هایی که معرف تاریخ، فرهنگ و طبیعت آن استان باشد، تعداد مناسبی جاذبه گردشگری همراه با موقعیت دسترسی و عکس مناسب از آن آمده است.

این کتاب توسط دکتر اندیشه حقیقت‌نژاد شیرازی، دانش‌آموخته اقتصاد، نویسنده و مولف، مدرس دانشگاهی و فعال گردشگری و دکتر امیر مصطفوی، دانش‌آموخته مدیریت، نویسنده و مولف، فعال اقتصادی و مدرس دانشگاه جمع‌آوری و تدوین شده و موسسه عصر کسب و کار ایرانیان (کارینا) به عنوان یکی از گروه‌های پیشرو در زمینه تولید محتوای کتاب‌های گردشگری و معرفی ایران و ظرفیت‌های گردشگری آن، به 12 زبان مختلف تهیه و منتشر کرده است.

قدردانی وزیر فرهنگ از خدمات علمی استاد عبدالله انوار در حوزه ترجمه و شناخت نسخ خطی

خبرنامه 44

محمدمهدی اسماعیلی، وزیر فرهنگ و ارشار اسلامی در این دیدار با اشاره به خدمات علمی استاد عبدالله انوار در حوزه ترجمه و شناخت نسخ خطی گفت: به حق خدمات علمی استاد عبدالله انوار برای همیشه در تاریخ علمی این کشور مانا خواهد بود. وی همنشینی با مشاهیر و بزرگان عرصه فرهنگ و هنر ایران اسلامی، همراه با تکریم شخصیت و تجلیل از یک عمر خدمات و تلاش‌های ارزنده و فاخر این بزرگان را از اولویت های این دوره وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی در دولت مردمی برشمرد، که با جدیت ادامه خواهد داشت.

در ادامه این دیدار وزیرفرهنگ و ارشاد اسلامی ضمن قدردانی از یک عمر زحمات و فعالیت‌های خالصانه استاد انوار در حوزه‌های علمی، ادبی، نسخه‌شناسی، فهرست‌نویسی، فلسفه و منطق، موسیقی و...، تهیه و ابداع نوعی فهرست نویسی نسخ خطی با ثبت ویژگی‌های فنی آثار مکتوب توسط استاد انوار را کاری کم نظیر در دنیا عنوان کرد و گفت: باید قدردان مشاهیر و بزرگان ایرانی به عنوان سرمایه های عظیم کشور باشیم و با استفاده از ابزارهای فرهنگی، هنری و رسانه ای نسبت به معرفی آنها در سطح داخلی و بین‌المللی تلاش کنیم.

عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی در ادامه با اشاره به انجام پژوهش‌های صورت گرفته توسط استاد انوار درباره ابوعلی سینا و همچنین اشراف ایشان به شناخت این دانشمند بزرگ ایرانی، پیشنهاد کرد تا همزمان با سالروز تولد ابن سینا، بزرگداشتی مشترک برای این حکیم فرزانه و استاد انوار برگزار شود.

در این دیدار استاد سید عبدالله انوار نیز ضمن تشریح بخشی از فعالیت‌ها و اقداماتش در طول سالیان گذشته تاکنون، با ابراز نگرانی از کمرنگ شدن تولید دانش در کشور خواستار توجه بیشتر به مفهوم علم در فعالیت‌های آتی کشور شد.

این ادیب فهرست نویس و متخصص متون کهن در ادامه به حضور 20 ساله فعالیت خود در کتابخانه ملی در حوزه نسخ خطی ایرانی اشاره و از ابداع نوعی فهرست‌نویسی نسخ خطی با ثبت ویژگی‌های فنی آثار مکتوب به عنوان مهمترین دستاورد خود خبر داد. ایشان همچنین از ترجمه و تفسیر کتاب موسیقی الکبیر نوشته ابونصر فارابی خبر داد و پیرامون محتوای این اثر توضیحاتی را بیان کرد.

این استاد پیشکسوت در ادامه به انجام مجموعه پژوهش‌هایی درباره حکیم ابوعلی سینا که اکنون در دست اقدام دارد اشاره و تصریح کرد: نباید بگذاریم بزرگان و مفاخری همچون ابن سینا در جامعه مغفول واقع شوند، بلکه به عنوان یکی از مشاهیر و بزرگان ایرانی باید با همه ظرفیت‌ها در جهت معرفی ابعاد وجودی و شخصیتی این حکیم عالم عرصه طب و فلسفه که به جامع العلوم شهره است، پرداخته شود. در پایان این نشست صمیمانه لوح تقدیر و هدیه نوروزی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی به این دانشمند بزرگ کشورمان اهدا شد.

گفتنی است سیدعبدالله انوار ( زاده ۱۸ مرداد ۱۳۰۳ در تهران) از دانشمندان و مترجمان ایرانی و از پیشکسوتان معاصر نسخه‌شناسی در ایران است. وی نسخه‌پژوه، ادیب، فهرست‌نویس، متخصص متون کهن، منطق‌دان، موسیقی‌دان، تاریخ‌دان، فلسفه‌پژوه و تهران‌شناس می‌باشد. ایشان بیش از ۲۰ سال رئیس بخش نسخ خطی کتابخانه ملی ایران بوده و در طول دوران کاری خود حدود ۱۰ جلد فهرست نسخه‌های خطی به فارسی و عربی را تدوین کرده است. وی یکی از حروف (مجلدات) لغت‌نامه دهخدا را نیز تدوین کرده‌است. استاد انوار مسلط به سه زبان عربی، انگلیسی و فرانسه است و اکنون ترجمه شفاء ابن سینا از او در دست چاپ می‌باشد. عبدالله انوار، دارای تصحیحات بسیاری است که از مهمترین و مشهورترین آنها می‌توان به جهانگشای نادری اشاره کرد.

رئیس مجلس منطقه گلگت بلتستان پاکستان: نوروز میراث مشترک ایران و پاکستان و آیینی ملی و بین‌المللی است

خبرنامه 44

به مناسبت آغاز سال نو، آیین جشن نوروز با حضور شخصیت‌های سیاسی، دینی، اجتماعی، فرهنگی، علمی و دانشگاهی پاکستان و جمعی از ایرانیان مقیم در اسلام آباد، به همت خانه فرهنگ جمهوری اسلامی ایران در شهر راولپندی برگزار شد. در این مراسم، فرامرز رحمان‌زاد، مسئول خانه فرهنگ کشورمان در راولپندی، امجد زیدی، رئیس مجلس محلی ایالت گلگت بلتستان، ثاقب اکبر، معاون دبیر کل شورای همبستگی ملی ( ائتلافی از احزاب شیعه و سنی) و علامه حیدر علوی، شخصیت مشهور اهل تسنن پاکستان حضور داشتند.

شرکت‌کنندگان در این مراسم با نامیدن نوروز به عنوان وجه مشترک تاریخ و تمدن ایران و پاکستان از آن به عنوان نماد فرهنگی و آیین مشترک ملی بین دو کشور همسایه و مسلمان نام برده، بر تقویت مناسبات دو جانبه در راستای اعتلای تعاملات مردمی تأکید کردند.

امجد زیدی، رئیس مجلس منطقه گلگت بلتستان پاکستان در سخنرانی خود، اظهار کرد: رابطه ایران و پاکستان یک رابطه عمیق و از روی اعتقاد و برای دیگر ملت‌ها نمونه و الگو است. امید است که این رابطه با گذشت زمان از استحکام بیشتری برخوردار شود. وی با بیان اشتراکات مراسم نوروزی بین ایران و ساکنان منطقه گلگت بلتستان افزود: مردم گلگت بلتستان در 21 ماه مارس هر سال به دید و بازدید یکدیگر می‌روند و رسومات متنوع فرهنگی را به‌صورت برنامه‌های مختلف از جمله بازی باستانی چوگان زنده نگاه می‌دارند.

رحمان زاد، مسئول خانه فرهنگ جمهوری اسلامی ایران در راولپندی نیز در سخنانی چنین بیان کرد: نوروز برای تمامی ایرانیان و کسانی که آن را گرامی می‌دارند مملو از شور و شعف است. جنب و جوشی که در طبیعت شکل می‌گیرد و به نوعی در انسان نیز ایجاد می‌شود که آن را در رفتار و سنت‌های خود مانند خرید، خانه تکانی، ذکر دعا و توسل به حضرت حق در زمان تحویل سال، شکرگزاری و دید و بازدید و در نهایت روز سیزده بدر به وضوح می‌بینیم. نوروز ایرانی یک آیین ملی و بین‌المللی است که با هنرمندی ایرانیان با تغییر فصل در طبیعت منطبق شده است. اگر کمی دقت کنیم مشاهده ‌می‌کنیم که با فطرت انسان نیز منطبق است. در کشورهای حوزه نوروز از جمله پاکستان نیز، جشن‌ها و مراسم‌های مختلف تحت عنوان جشن بهار که مقارن با نوروز است، انجام می‌شود و این یکی از نقاط اتصال فرهنگی مردم دو کشور است.

ثاقب اکبر، معاون دبیرکل شورای همبستگی ملی متشکل از احزاب سنی و شیعه پاکستان در این مراسم، گفت: ایرانیان زمانی که به دین اسلام گرویدند، آیین‌های باستانی خود را که با دین مبین اسلام در تضاد نبود، حفظ کردند. وی با بیان اینکه جشن نوروز یک سنت دیرینه خوب است و باعث نشاط و زنده دلی در انسان‌ها می‌شود، عنوان کرد: سال شمسی با نوروز آغاز و بر اساس گردش زمین به دور خورشید محاسبه می‌شود، اما سال قمری که بر اساس گردش ماه به دور زمین محاسبه می‌شود، هر یک در جای خود از اهمیت برخوردار هستند.

علامه حیدر علوی از شخصیت‌های مطرح اهل تسنن در پاکستان نیز چنین بیان کرد: دین اسلام دین فطری است، به همین دلیل به سرعت در ایران، سوریه، مصر و شمال افریقا و خاور دور گسترش یافت. نوروز هم که نشانه آمدن فصل بهار است یک پدیده فطری است، بنابراین اسلام هیچگاه با آیین‌هایی که از فطرت انسان نشأت گرفته، مخالفتی نکرده است.

امبر یاسمین، رئیس گروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه نومل در اسلام آباد نیز با بیان جایگاه نوروز در پاکستان گفت: نوروز سمبل‌های زیادی دارد که می‌توان به حاجی فیروز و سفره هفت سین اشاره کرد. وی همچنین، اشعاری از علامه اقبال و دیگر شعرای مشهور ایرانی درباره نوروز خواند. در ادامه این مراسم، رضیه اکبر، شگفته یاسین و مظفر کشمیری نیز مقالات خود را درباره جشن نوروز در ایران و پاکستان قرائت کردند. همچنین، در این آیین فرهنگی دو فیلم کوتاه تولید شده توسط بخش امور رسانه‌ای خانه فرهنگ کشورمان در راولپندی درباره جایگاه عید نوروز برای مردم ایران و پاکستان به زبان‌های اردو و انگلیسی پخش شد.

رئیس دانشکده علوم انسانی دانشگاه ایونی: نوروز ریشه در تاریخ و فرهنگ غنی ایرانی دارد

خبرنامه 44

در راستای اجرای تفاهمنامه همکاری‌های علمی ـ دانشگاهی فی مابین رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در یونان و دانشکده زبان‌های خارجی و ترجمه دانشگاه ایونی، دوره آموزش زبان فارسی، در برنامه گروه ترجمه و تفسیر این دانشگاه قرار گرفت و آیین گشایش «واحد آموزشی زبان و ادبیات فارسی»، با حضور اساتید و دانشجویان به دو صورت مجازی و حضوری در دانشگاه ایونی برگزار شد. در این مراسم، آثاناسیوس افستاثیو، رئیس دپارتمان علوم انسانی این دانشگاه، مهدی نیکخواه قمی، رایزن فرهنگی کشورمان در یونان و سوتیریوس لیواس، رئیس دانشکده زبان‌های خارجی و ترجمه، به ایراد سخنرانی پرداختند.

نیکخواه قمی در سخنانی چنین بیان کرد: خوشبختانه مراسم امروز در ایام بسیار مسرت بخشی برای ما ایرانیان برگزار شده است. ایرانیان چندین هزار سال است که در آغاز فصل بهار، یعنی بیست و یکم مارس سال نوی خود را جشن می‌گیرند. در این ایام نیکو، سنت‌های زیبایی که ریشه در تاریخ و فرهنگ غنی ایرانی دارد، به جای آورده می‌شود. رایزن فرهنگی کشورمان در یونان به معرفی آیین و سنت‌های نوروزی پرداخت و بیان کرد: خوشبختانه آموزش زبان فارسی در یونان مورد اقبال قرار گرفته و هم اکنون بیش از 130 فارسی‌آموز در مقاطع مختلف داریم. دانشگاه ارسطو و دانشگاه پانتئون از جمله دانشگاه‌هایی هستند که زبان فارسی در آنها با حمایت رایزنی فرهنگی ایران در یونان تدریس می‌شود. همچنین در محل رایزنی فرهنگی نیز، 6 کلاس در مقاطع مختلف داریم. نیکخواه قمی افزود: دانشگاه آتن و برخی مؤسسات خصوصی به صورت مستقل به آموزش زبان فارسی می‌پردازند. باعث خرسندی است که با همکاری دانشگاه ایونی، دوره‌های آموزشی زبان فارسی در این دانشگاه برگزار می‌شود. وی در خصوص اهمیت زبان فارسی در یونان گفت: جورج هرات، زبانشناس دانشگاه برکلی تعریفی از زبان‌های کلاسیک ارئه کرده است که بر مبنای آن به زبانی زبان کلاسیک گفته می‌شود که آن زبان باستانی است. همچنین، آن زبان باید سنتی مستقل باشد، یعنی شاخه‌ای از زبان‌های سنتی دیگر نباشد و آخر اینکه ادبیات غنی و گسترده‌ای داشته باشد.

رایزن فرهنگی کشورمان در یونان در ادامه، اظهار کرد: طبق این تعریف، زبان فارسی و یونان در رسته زبان‌های کلاسیک قرار می‌گیرند. علاوه بر این، زبان فارسی زبانی است که در هزاره اخیر کمترین تغییر را نسبت به سایر زبان‌ها داشته و با آموختن آن، شما به منابع غنی فرهنگی طی هزاره اخیر دسترسی خواهید داشت.

همچنین آثاناسیوس افستاثیو، رئیس دانشکده علوم انسانی دانشگاه ایونی اذعان کرد: قطعا آموزش یک زبان جدید کلید ورود و آشنایی با فرهنگ آن کشور است و به جهت غنی بودن فرهنگ ایران، این اتفاق ضمن یادگیری زبان فارسی توسط دانشجویان، می‌تواند سبب آشنایی آنها با فرهنگ ایرانی که بسیار نزدیک به فرهنگی یونان است، شود.

سپس، لیواس، رئیس دانشکده زبان‌های خارجی و ترجمه این دانشگاه که مسئولیت اجرایی سازی این تفاهمنامه را برعهده دارد، گفت: امروز برای من و همه دانشجویانم روز بسیار مسرت‌بخش و بزرگی است. مدت‌ها بود که دانشجویان این دانشکده از ما درخواست داشتند که کلاس‌های زبان فارسی را در این دانشگاه برگزار کنیم. امروز بعد از گذشت چند ماه ارتباط با رایزنی فرهنگی ایران در یونان، ثمره آن را می‌بینیم. این اقدام شروع فعالیت‌های مشترک ماست و در آینده، راه‌های همکاری در دیگر زمینه‌های علمی و فرهنگی نیز فراهم خواهد شد و تمام تلاش خود را خواهیم کرد که زبان فارسی از قالب واحد اختیاری به واحد اجباری برای همه دانشجویان این دانشکده تبدیل شود.

معرفی کتاب‌هایی که به چگونگی برگزاری جشن نوروز در کشورهای همجوار ایران پرداخته‌اند

خبرنامه 44

اصطلاح «ایرانِ فرهنگی» به گوش بسیاری از ما آشناست و دستِ کم می‌دانیم که با به‌کار بردن این اصطلاح، از گستره‌ای سخن می‌گوییم که وسیع‌تر از مرزهای سیاسی کنونی ایران است. اما حدود ایران فرهنگی کجاست؟ می‌توان در پاسخ به چنین پرسشی گفت که آنچه ایران کنونی را شکل می‌دهد، هسته‌ای اصلی قلمرویی است که به نام ایران و زبان فارسی در دوران‌های گذشته ‌شناخته می‌شد. این گستره تا آسیای میانه و قفقاز ادامه پیدا می‌کند و بخشی از قلمرویی دانسته می‌شود که زبان فارسی و آداب و رسوم مشترک در آن همانند است.

در مجموع، می‌توان قلمرو فرهنگی ایران را در بخش‌هایی از آسیای مرکزی، افغانستان و بخش‌هایی از پاکستان و قفقاز دانست و به شمال چین، بخش‌هایی از قرقیزستان، ازبکستان، آسیای صغیر و بالکان اشاره کرد. اسناد خطی و همانندی‌های فرهنگی و آیینی نیز نشان‌دهنده‌ مشترکاتی است که از آن سخن گفتیم. می‌دانیم که بسیاری از مشاهیر ایرانی در قلمروهایی زیسته‌اند که اکنون در بیرون از مرزهای کنونی ایران جای گرفته‌اند.

از سوی دیگر، هنگامی که به تاریخ ایران نگاه کنیم متوجه خواهیم شد که در گذر از تاریخی درازآهنگ، مرزهای سیاسی ایران با شکل‌گیری و گسترش سلسله‌های فرمانروایی تغییر می‌کرده و محدوده‌هایی وسیع را دربرمی‌گرفته است. این حوزه گاه تحت سلطه‌ سلسله‌های فرمانروایی ایران بوده است و گاه فرمانروایانی و حکام دیگرسان داشته است.

به هر حال ایران فرهنگی مطابق با ایران سیاسی نیست؛ هر چند در دوره‌هایی این انطباق رُخ می‌داد. ایران فرهنگی گاه تا شمال شرقی چین و گاه تا بالکان در غرب دامنه پیدا می‌کرد و اثر خود را برجا می‌گذاشت. در قفقاز نشانه‌های فرهنگ ایرانی (باوجود زبان غیر از زبان فارسیِ مردم قفقاز) چنان فراوان است که از تاثیرپذیری گذشته و به یگانگی‌های فرهنگی و تمدنی انجامیده است. همه‌ این‌ها نشان می‌دهد که باید قلمرو فرهنگی را مفهومی غیر از قلمرو سیاسی بدانیم و در بحث از این دو، حدود و ثغور و مرزها را بشناسیم. از مهمترین نشانه‌های همانند فرهنگی و تاریخی در قلمرو ایران فرهنگی، جشن نوروز است. مجمع عمومی سازمان ملل متحد نوروز را به عنوان میراث مشترک کشورهای ایران، افغانستان، آذربایجان، تاجیکستان، ترکمنستان، قزاقستان، قرقیزستان و ترکیه، شناخت و تصویب کرد. در این میان، سه کشور ایران، افغانستان و تاجیکستان، به‌سبب زبان مشترک (زبان فارسی) پیوندهای ژرف‌تری با نوروز و جشن‌های مرتبط با آن دارند.

کتاب‌هایی درباره‌ جشن نوروز در حوزه‌ ایران فرهنگی

شمار کتاب‌هایی که به‌شکل مستقل به چگونگی برگزاری جشن نوروز در کشورهای همجوار ایران پرداخته باشند، چندان زیاد نیست و علاقه‌مندان به چنین مبحثی باید آگاهی‌های مورد نیاز خود را در کتاب‌هایی بیابند که کلیاتی از این موضوع به‌دست داده‌اند. برخی از کتاب‌های چاپ شده در این زمینه، که در بازار نشر ایران یافتنی‌اند، از این قرار هستند:

کتاب «آداب، آیین‌ها و باورهای مردم افغانستان» نوشته‌ دادجان عبداف، با ترجمه‌ بهرام امیراحمدیان، یکی از منابع درخور توجه برای شناخت جشن نوروز و شیوه‌های برپایی آن در کشور افغانستان است. مطالب این کتاب که با تحقیقات وسیع میدانی و کوشش بسیار گردآوری شده است، آگاهی‌های مهمی از چگونگی برگزاری نوروز در افغانستان را در اختیار خواننده قرار می‌دهد. همچنین در این اثر از دیگر جشن‌ها و بازی‌ها و فرهنگ عامه‌ی مردم افغانستان، به فراوانی یاد شده است. انتشارات ندای تاریخ این کتاب را در 220 صفحه و در سال 1395 انتشار داده است.

کتاب کم‌برگ (52 صفحه‌ای) «نوروز خجسته‌پی» با عنوان فرعی «نگاهی به مراسم نوروزی در تاجیکستان و آسیای میانه» نوشته‌ روزی احمداف با ترجمه‌ نرگس فراهانی، با همه‌ اختصار، اطلاعاتی مقدماتی خواندنی‌ای درباره‌ برگزاری جشن نوروز در تاجیکستان به‌دست می‌دهد و از این دید مغتنم است. این کتاب را انتشارات مهراج با شمارگان 1100 نسخه در سال 1392 در اختیار کتابخوانان قرار داده است.

در ایران کتاب دیگری از دکتر روزی احمداف با عنوان «نوروز در وَرارودان» با ویرایش و پانوشت نادر کریمیان سردشتی و به‌دستیاری سازمان میراث فرهنگی کشور (پژوهشگاه) در سال 1382 در 264 صفحه انتشار یافته است، که اطلاعات کامل‌تر و گسترده‌تری از برپایی جشن نوروز در تاجیکستان و رد و نشان نوروز در ادبیات تاجیک و ترانه‌ها و سروده‌های مردمان فارسی‌زبان آن‌سو ارائه داده است. این کتاب به‌شیوه‌ای پژوهشی و محققانه نوشته شده و حاشیه‌های کتاب دربردارنده‌ آگاهی‌های افزون‌تری است.

برای شناخت آداب و آیین‌های نوروزی در جمهوری آذربایجان، کتاب «نوروز در دو سوی آستارارود» با عنوان فرعی «باروها، آیین‌ها، آداب و رسوم، بازی‌ها، خوراک‌ها و اشعار نوروزی تالشان ایران و جمهوری آذربایجان»، نوشته‌ی آرمین حیدریان، منبع خوبی است و بخش‌هایی از کتاب خواننده را با چگونگی برگزاری جشن نورز در جمهوری آذربایجان آشنا می‌سازد. این کتاب را انتشارات پارپیرار در 240 صفحه مصور و با شمارگان هزار نسخه در سال 1395 چاپ کرده است.

از کتاب ارج‌دار «نوروز در کشورهای حوزه‌ی تمدن ایران» باید نام بُرد. این کتاب نوشته‌ی بهاره سازمند، استادیار دانشکده حقوق و علوم‌سیاسی دانشگاه تهران، است. کتاب او برگرفته از طرح «بررسی تطبیقی سنت‌‌ها و آداب و رسوم نوروز در کشورهای حوزه‌ تمدنی ایران» است که در پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات انجام شده است. نویسنده باور دارد که نوروز یکی از آیین‌های مهم در زمینه‌ فرهنگ مشترک و عاملی برای هم‌گرایی فرهنگی ایران و کشورهای حوزه‌ تمدنی آن است؛ چرا که نشانه‌های مشترک و هم‌سان آداب و رسوم نوروزی در این کشورها، بسیار زیاد است.

این کتاب در چهار فصل منتشر شده است: سنت‌ها و آداب و رسوم نوروز در کشورهای حوزه‌ تمدنی ایران، شباهت‌های آداب و رسوم نوروز در کشورهای حوزه‌ تمدنی ایران، تفاوت‌های آداب و رسوم نوروز در کشورهای حوزه‌ تمدنی ایران و سرانجام: تأثیر آیین نوروز بر ایجاد هم‌گرایی بین کشورهای حوزه‌ تمدنی ایران. کتاب یادشده در 207 صفحه از سوی پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات در سال 1393 منتشر شده است.

کتاب دیگر «عید نوروز در ایران و ملل دیگر» اثر مختصری است که توسط فاطمه اوجاقلو به رشته‌ تحریر درآمده است. در این کتاب آیین‌ها و نمادهای مربوط به جشن نوروز در ایران و ملل دیگر، به شکلی خلاصه‌‌وار مورد بررسی و تحقیق قرار گرفته است. کتاب یادشده را در سال 1393 انتشارات لاهوت در 109 صفحه منتشر و در اختیار کتاب‌دوستان گذاشته شده است.

همچنین آگاهی‌های درخورتوجهی درباره‌ آیین نوروز در بخارا، سمرقند، بدخشان، هند، پاکستان، جمهوری آذربایجان و چند کشور دیگر، در کتاب پُربرگ و بار «نوروز»، به‌کوشش علی دهباشی (نشر افکار- چاپ اول، 1388)، می‌توان یافت. این کتاب در یکهزار و 140 صفحه چاپ شده است.

معرفی کتابهای چاپ شده در حوزه تاریخ باستان، در سال 1400

خبرنامه 44

بر اساس داده‌های بانک اطلاعات موسسه خانه کتاب و ادبیات ایران، در بازه زمانی یکساله (فروردین تا اسفند 1400)، 56 عنوان کتاب در حوزه تاریخ ایران باستان چاپ شده، که از میان 56 عنوان، 41 عنوان چاپ نخست بوده و 15 عنوان بازچاپ شده است. همچنین آمار کتاب‌های چاپ شده نشان می‌دهد که در حوزه تاریخ تالیف از ترجمه پیشی گرفته است. بر این اساس تالیف 42 عنوان و ترجمه 14 عنوان بوده است. ناشران تهرانی 40 عنوان و ناشران شهرستانی 16 عنوان کتاب در این زمینه منتشر کرده‌اند. در زمینه کمک درسی و آموزشی نیز 6 عنوان کتاب منتشر شده است. در حوزه کودک و نوجوان نیز یک عنوان کتاب به چاپ رسیده است. همچنین بر پایه داده‌های بانک اطلاعات موسسه خانه کتاب چهار عنوان کتاب در حوزه ادبیات باستان منتشر شده که سه عنوان چاپ نخست و یک عنوان بازچاپ در زمینه کمک درسی بوده است. 7 عنوان کتاب نیز در زمینه هنر باستان منتشر شده که چاپ نخست بوده است.

در این گزارش به بخشی از کتاب‌های چاپ نخست در حوزه تاریخ و فرهنگ ایران باستان اشاره شده و عناوین بازچاپ‌ها نیامده است. همچنین این فهرست شامل تمامی کتاب‌ها در این حوزه‌ها نیست و شاید کتابی از چشم دور مانده باشد.

کتاب‌های چاپ نخست در حوزه تاریخ باستان

ایلام باستان (باستان‌شناسی و تاریخ)

نویسنده: حبیب‌الله محمودیان؛ ویراستار: علی محمودیان - زاگرو - 306 صفحه - وزیری (شومیز) - چاپ 1 سال 1400

بر اساس بررسی‌های تاریخی و باستان‌شناسی ایلامی‌ها از اواخرهزاره‌ی چهارم یا اوایل هزاره‌ی سوم پیش از میلاد در منطقه جنوب غرب ایران حکومت کرده‌اند. حدود 25 سده سلسله‌های معروف ایلام (اوان، سیماش، اپارت، ایلهالکی، شوتروک‌ها و ایلام نو) ضمن تشکیل نخستین سلسله‌های حکومتی، حافظ تمدن و فرهنگ ایران‌زمین بوده‌اند. اسناد تاریخی نشان می‌دهد، تمدن ایلام در درازای تاریخ پر فراز و نشیب خود با همسایگان غربی خویش در میان‌رودان در ارتباط بوده‌اند. تبادل و تهاجم در جبهه‌های فرهنگی و نظامی بخش عمده‌ای از تاریه ایلام و بین‌النهرین را تشکیل داده است. کاوش‌های باستان شناسی نشان می‌دهد افزون بر تحولات سیاسی و نظامی ایلام با تمدن‌های همجوار، پیشرفت‌هایی در عرصه‌های گوناگون تمدنی داشته‌اند. معابد و زیگورات مذهبی چغازنبیل در اکروپل شوش و هفت تپه و... نمونه‌هایی از آثار برجای مانده از تمدن ایلامیان به‌شمار می‌آید.

تاریخ اسطوره‌ای ایران باستان

نویسنده: زهره شیخی - حوزه مشق - 88 صفحه - رقعی (شومیز) - چاپ 1 سال 1400 - 240000 ریال

نخستین دودمان فرمانروا در تاریخ اساطیری و حماسی ایران‌زمین «پیشدادیان» بودند. پیشداد، به‌معنای «اولین کسی که قانون آورده است»، می‌باشد. در شاهنامه فردوسی نخستین پادشاه پیشدادی «گیومرث» (کیومرث) (کیومرس) بود که در متون اوستایی و باستانی، نخستین انسان آریایی و اولین فرمانروا بوده و مطابق متون اساطیری بعد از اسلام، نخستین مرد، کیومرث و نخستین زن «مردیانه» بود... . در این کتاب به شرح کوتاهی از «تاریخ اسطوره‌ای ایران باستان»، پرداخته می‌شود.

تاریخ اندیشه سیاسی در ایران باستان

نویسنده: عبدالله ساجدی؛ ویراستار: محمدرضا محمودپناهی - دانشگاه پیام نور - 178 صفحه - وزیری (شومیز) - چاپ 1 سال 1400 - 310000 ریال

حوزه اندیشه سیاسی در ایران، شوربختانه با وجود داشتن ماهیت خاص و ایرانی در طول تاریخ و به ویژه دوره ایران باستان، تعاریف و تفاسیر ارایه شده از آن بیشتر متاثر از الگوهای غیر ایرانی بوده است. در این میان، نه تنها اندیشمندان خارجی در قالب تفکر غرب‌گرایی یا مارکسیستی و... که قائل به سیری متفاوت از غرب به سوی زمینه‌های تاریخی، فرایند تکوین، ماهیت و کارکردهای جوامع شرقی به ویژه به لحاظ حکومت‌داری و اندیشه سیاسی بودند، تحلیل‌گران داخلی هم تا حدودی همین راه را رفته‌اند و الگوهایی که آن‌ها ینز ارایه کرده‌اند بیشتر در توجیه و تفسیر همین دو رویکرد غالب شکل گرفته است.

تاریخ ایران باستان: امپراتوری هخامنشی

نویسنده: ماریا براسیوس؛ مترجم: سیدعلی ضرغامی - موسسه نشر سیمرغ آسمان آذرگان - 328 صفحه - وزیری (شومیز) - چاپ 1 سال 1400 - 850000 ریال

در چند دهه گذشته تاریخ هخامنشیان موضوع تحقیق و پژوهش‌های جالبی بوده است. مراکز تحقیقاتی و پژوهشی دانشگاهی با بررسی جنبه‌های گوناگون امپراتوری هخامنشیان، اطلاعات بسیار ارزشمندی را در اختیار خوانندگان و همچنین دانشجویان تاریخ قرار داده‌اند. نمایشگاه‌هایی که اخیراً با موضوع ایران باستان در سراسر جهان برگزار شده، شکوه و عظمت هنر هخامنشیان که آثار آن در گوشه و کنار این امپراتوری یافت شده را دوباره زنده کرده است. این کتاب نیز اطلاعات دست اولی را از پروت مکتوب ایران هخامنشی در اختیار جامعه دانشگاهی قرار داده است.

تاریخ تحولات علم پزشکی در ماوراء‌النهر (فرارود) (از دوران باستان تا سقوط ازبکان، 500 پیش از میلاد تا 1650 میلادی)

نویسنده: سیدعلیرضا گلشنی؛ ویراستار: عزت‌السادات مطهری - نوین‌پژوه سینا - 344 صفحه - وزیری (شومیز) - چاپ 1 سال 1400 - 750000 ریال

دانش پزشکی در میان علوم بشری تاریخی دیرینه دارد و در تاریخ ایران و جهان نیز دارای اهمیت بسیاری است؛ اما تاکنون در حوزه تاریخ پزشکی پژوهش‌های اندکی صورت گرفته است. مباحثی چون تاریخ محلی پزشکی، تاریخ‌نگاری پزشکی، جایگاه اجتماعی پزشکان، رویکردهای درمانی، اختراعات دانش پزشکی، تفکرات اجتماعی درباره طب و خرافات عمومی در پزشکی و... از موضوعاتی است که می‌توان در این رشته علمی مورد بررسی و تحلیل قرار داد. در این میان حوزه‌های پزشکی در تاریخ پزشکی جهان شاهد شکل‌گیری مکاتب پزشکی بسیار بوده و یکی از بزرگترین مراکز دانش پزشکی در ایران قرار داشته است. ایران به عنوان سرزمینی مهم و یکی از جایگاه‌های علم پزشکی در جهان شناخته می‌شود.

تاریخ و باستان‌شناسی اقوام زاگرس در هزاره اول ق.م.

نویسنده: سیلویا بالاتی؛ مترجم: صمد علیون خواجه دیزج؛ ویراستار: خدیجه پورزینی - پروژه ترجمه حسنلو - 528 صفحه - وزیری (شومیز) - چاپ 1 سال 1400 - 1700000 ریال

رشته‌کوه‌های سربه‌فلک‌کشیده و پهناور زاگرس از شمال‌غرب تا جنوب‌غرب ایران کشیده‌شده و مرزی طبیعی میان ایران و کشورهای ترکیه و عراق به‌وجود آورده‌اند. در دره‌ها و دشت‌های میان‌کوهی منطقه زاگرس اقوامی گوناگون و پُرشمار از دوره‌ای که در اصطلاح به دوران پیش از تاریخ معروف است، می‌زیسته‌اند. پیشه و فعالیت عمده این اقوام دامداری بود. در این کتاب به مطالعه شیوه‌های زندگی و امرار معاش اقوام ساکن در رشته کوه‌های زاگرس در دوره هزاره اول قبل از میلاد، پرداخته می‌شود.

تحولات تاریخی و باستان‌شناختی صنایع دستی و سنتی زاگرس‌نشینان

نویسنده: حبیب‌الله محمودیان - زاگرو - 252 صفحه - وزیری (شومیز) - چاپ 1 سال 1400 - 1250000 ریال

محدوده جغرافیایی زاگرس به عنوان بخشی از هلال سبز (هلال حاصلخیز) گستره وسیعی از جغرافیای غرب آسیا را تشکیل داده است. این محدوده مهم جغرافیایی شرایط مناسب را از جهات مختلف برای سکونت و استقرار جمعیت در دوران مختلف شکل گیری جوامع اولیه دارا بوده است. این موقعیت موجب شده تا گنجینه‌های باارزشی از تاریخ گذشته در قالب تمدن‌های باستانی در پهنه وسیع و متنوع آن شکل گیرد. در این مجموعه تلاش شده ضمن بررسی مقدماتی مطالعات محیطی و جغرافیایی منطقه، ویژگی‌های جغرافیای تاریخی، موقعیت صنایع دستی و سنتی زاگرس‌نشینان در دوران سکونت و استقرار را که بخشی از امکانات زندگی آنان محسوب شده، مورد بررسی و مطالعه قرار دهد.

جغرافیای تاریخی ایران باستان

نویسنده: سیدمحمدصادق مهدوی؛ ویراستار: هانیه جعفرنژاد - میعاد اندیشه - 94 صفحه - رقعی (شومیز) - چاپ 1 سال 1400 - 350000 ریال

سرزمین ایران باوجود پیشرفت‌ها و توسعه‌های به وجود آمده در یک دهه اخیر، دانش جغرافیای تاریخی کشورمان از حد کُلیات و بیان صورت‌های آشکار و مشخص پدیده‌های جغرافیای طبیعی چندان فراتر نرفته است و به همین علت درباره محتوا و ماهیت جغرافیای انسانی جامعه‌ی گذشته، تحقیقات و پژوهش‌های کافی و جامعی در دسترس نیست و اگر چه جغرافیای تاریخی سابقه‌ای بس دیرینه دارو و منطبق با قواعد جغرافیایی حاکم بر زندگی و فرهنگ گذشته‌ی ایرانیان است اما تاکنون بیشتر مبنی بر مطالعات منطقه‌ای و بررسی تاریخ‌های محلی بوده و کمتر ابعاد ملی زندگانی گذشته ایرانیان در آن مورد توجه و عنایت قرار گرفته است و همین شرایط موجب شده که پژوهش‌های مربوط به جغرافیای تاریخی در سطوح کلان ملی به نسبت سطح محلی کمتر دیده شود.

خلیج فارس: تاریخ، فرهنگ و تمدن: مطالعات باستان‌شناسی، زبان، فرهنگ عامه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری، سیاسی و روابط بین‌الملل

گردآورنده: یعقوب سالکی‌نیا - فرهنگ مهریاد - 412 صفحه - جلد 2 - وزیری (شومیز) - چاپ 1 سال 1400 - 500000 ریال

خلیج فارس و نواحی پس کرانه‌ای آن در طول تاریخ، نقش عمده‌ای در تحولات فرهنگی و تمدنی منطقه و جهان ایفا کرده است. تمدن‌های درخشان بین‌النهرین، ایران قدیم و اسلام در نواحی مجاور این آبراه شکل گرفته‌اند که طی دوران اوج و عظمت خود دستاوردهای تمدنی و فرهنگی عمده‌ای را به جهان عرضه کرده‌اند. موقعیت ویژه جغرافیایی خلیج‌فارس موجب شده تا این منطقه به یکی از مراکز اصلی تبادلات اقتصادی و مراودات اجتماعی بین نواحی شرق آفریقا، حوزه‌ی اقیانوس هند و جنوب شرق آسیا تبدیل شده و همواره در مساله رقابت بین قدرت‌های بزرگ منطقه‌ای و جهان دارای جایگاه ویژه‌ای بوده است. حضور مستمر و کشمکش برانگیز قدرت‌های استعماری در خلیج فارس یکی از نمودهای بارز اهمیت آن در مناسبات بین‌المللی است. با اکتشاف نفت در نواحی پس کرانه‌ای و فلات قاره خلیج‌فارس این منطقه مرکز عمده تولید و صادرات نفت خاورمیانه شد و بر اهمیت اقتصادی سیاسی آن افزود شد.

نقش زندگی در زنده‌رود: بررسی باستان‌شناسی پیش از تاریخ حوضه آبریز زاینده‌رود در شهرستان‌های چادگان، فریدن و فریدونشهر

نویسنده: راحله یوسفیان‌دارانی - جهاد دانشگاهی ‌واحد اصفهان - 190 صفحه - وزیری (شومیز) - چاپ 1 سال 1400 - 430000 ریال

در هزاره‌های پیش ‌از تاریخ وجود منابع آبی یکی از مؤلفه‌های اصلی شکل‌گیری سکونتگاه‌های انسانی و فرهنگ و تمدن بوده و ما نیز این موهبت را به‌ واسطه زاینده‌رود، از گذشته داشته‌ایم. بررسی باستان شناسی حوضه آبریز زاینده رود در منطقه فریدن بزرگ، حاکی از تشابهات فرهنگی زیادی در هزاره چهارم و پنجم ق.م در عصر مس و سنگ با مناطق همجوار خود از جمله منطقه مرودشت، لرستان، خوزستان، دشت خان میرزا در شهرکرد و سیلک کاشان در همین بازه زمانی است و نشان می‌دهد که این منطقه می‌توانسته به عنوان یک کریدور ارتباطی استراتژیک، نقش پر رنگی را در این بر هم کنش ایفا کند.

نگاهی به تاریخ و فرهنگ نهاوند از باستان تا امروز

نویسنده: شمس‌الدین سیدان؛ ویراستار: حماد علیزاده - انجمن آثار و مفاخر فرهنگی- 884 صفحه - وزیری (گالینگور) - چاپ 1 سال 1400 - 1200000 ریال

کتاب نگاهی به تاریخ و فرهنگ نهاوند از باستان تا امروز در زمره تاریخ‌های محلی به شمار می‌آید که تاریخ نهاوند این شهر کهن در اعصار گذشته تا زمان حال را با استناد به مدارک تاریخی و باستانی بیان می‌کند، این نکات تاریخی برای روشن شدن گذشته این ناحیه سودمند و شامل حقایقی مخصوصا از دوره سلوکی، اشکانی، ساسانی… تا عصر حاضر است. رویداد‌های تاریخی شیوه زندگی از نظر اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی و آداب و رسوم و باور‌ها و اعتقادات مردم این شهر کهن را در چند دهه گذشته و حال را بر اساس آنچه به چشم خویش دیده و یا شنیده است ثبت و به رشته تحریر آورده و انگیزه و هدف او از نگارش این کتاب به واسطه عشق و علاقه مفرطی است که مانند بسیاری از هموطنان و همشهریانش به سرزمین و زادگاهش داشته است.

کلیات تاریخ و تمدن ایلام باستان

نویسنده: مهرداد نوری‌مجیری - آوشت - 420 صفحه - رقعی (شومیز) - چاپ 1 سال 1400 - 900000 ریال

بخش وسیعی از جنوب‌غربی فلات ایران را در پایان هزاره سوم، تمدنی به‌نام «ایلام» دربرگرفت. «سرزمین خدا»، نامی بود که ایلامیان برای کشورشان نهاده بودند. در سال 2700پیش از میلاد، در جنوب‌غربی ایران، اولین شاهنشاهی ایلامی در شوش پایه‌گذاری شد. ایلامی‌ها حدود 2661سال در جنوب‌غربی ایران زندگی و حکومت می‌کردند. در این کتاب «تاریخ و تمدن ایلام»، شرح داده می‌شود.

در جستجوی کجاران: پژوهشی در اسطوره، تاریخ و باستان‌شناسی قلعه شهر لشتان

محقق: محمدباقر وثوقی؛ محقق: حسن کریمیان؛ محقق: محمداسماعیل اسمعیلی‌جلودار - پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری - 370 صفحه - رحلی (شومیز) - چاپ 1 سال 1400 - 1500000 ریال

در آغاز حکومت ساسانیان در ایران، در منطقه کجاران در بم، شاهی که دست نشانده اشکانیان بود، حکومت می‌کرد. در منطقه‌ای که زیر سیطره او بود، مردی به نام هفتواد می‌زیست و دارای هفت پسر (واد) بود. او از بخت یک کِرم بسیار پروتمند شد تا اینکه اردشیر ساسانی، تصمیم به نابودی او گرفت. اردشیر با سپاه بزرگی که فراهم کرد، راهی کجاران یا کلالان (در کارنامه اردشیر بابکان) شد و با کمک خیانت درباریان، کرم را کشته، هفتواد را نابود کرد و در آن محل آتش بهرام را نشانید. در شاهنامه نیز داستان از شهری به نام کجاران آغاز می‌شود که نان‌آوران خانواده در این شهر، در کار ریسندگی هستند. در این شهر مردی می‌زیست که فردوسی وی را «هفتواد» معرفی می‌کند.

باستان‌گرایی و ادبیات در ایران عصر مشروطه

نویسنده: احمد احمدی‌شیخلر؛ نویسنده: نیلان سهرابی - کیان ادب - 146 صفحه - رقعی (شومیز) - چاپ 1 سال 1400 - 450000 ریال

یکی از اندیشه‌های مدرن که سابقه‌ای طولانی و زمینه‌ای مناسب در جامعه و فرهنگ اهالی این سرزمین داشت، اندیشه‌ی باستان‌گرای بود. منظور از باستان‌گرایی در این تحقیق، بیان نگاه غرورآمیز به دوران ایران باستان و ستایش آن است که در ادبیات دوران مشروطه انعکاس یافته است. در این کتاب ضمن بررسی چیستی پدیده‌ باستان‌گرایی و نمود آن در ایران از گذشته تا سده اخیر، جلوه‌های باستان‌گرایی در ادبیات و مطبوعات دوره مشروطه تا اواخر دوران قاجار، بررسی می‌شود و در پایان تأثیر این پدیده در حیطه تصمیم‌گیری و اجرا تا اوایل دوران پهلوی، واکاوی می‌شود.

چهره‌های مهر: در باستان‌شناسی و ادبیات

نویسنده: آدرین‌دیویدهیو بیوار؛ مترجم: عسکر بهرامی؛ ویراستار: علیرضا اسماعیل‌پور - ماهی - 202 صفحه - رقعی (شومیز) - چاپ 1 سال 1400 - 700000 ریال

ستایش ایزد مهر، سده‌ها در قلمرویی بسیار پهناور از جهان باستان رواج داشته است. مهر که در اصل از ایزدان عصر هندو ایرانی به شمار می‌رود، از یک سو در دین زرتشتی و دین مانی مقامی برجسته می‌یابد و از سوی دیگر، به محور آیینی به غایت غریب و پر رمز و راز در امپراتوری روم بدل می‌شود. اثر‌گذاری باورهای مهری، قلمروهای بسیار گوناگونی را در بر می‌گیرد از آیین‌های ایزدان مصری و آثار افلاطون گرفته تا حقایق بین‌النهرینی و افسانه‌ای مردمی و رمزآلود که در دوران ما به روایت در آمده است. دیوید بیوار، باستان شناس بریتانیایی در کتاب حاضر، به بازشناسی آیین مهر و تجلیات آن در معتقدات اقوام کهن و پیوند این ایزد با اقلیم‌های دوردست ادیان باستان می‌پردازد.

نگاهی به فرهنگ و هنر ایران باستان

نویسنده: مهدی داودی؛ ویراستار: سارا ابراهیمی - داودی - 66 صفحه - رقعی (شومیز) - چاپ 1 سال 1400 - 300000 ریال

آنچه از پژوهش‌‌ها و کاوش‌های باستان‌شناسی برمی‌آید آن است که ایران یکی از کهن‌ترین سرزمین‌هاست. ابزارهای سنگی به دست آمده از ایرانیان از زاگرس و البرز در گونه‌ی خود از گواه‌مندترین سندهای تاریخی یکجانشینی و زندگی انسان در این منطقه و مبارزه‌ی وی با سازه‌های ناسازگار زیست‌گاهی است. این آثار تاریخی و هنری اکتشاف شده هویت انسان امروز را می‌سازد. بار سنگین فرهنگ و تمدن و به دنبال آن یادگارهای تاریخی و هنری بسیار استوار، در دل تاریخ جایگاهی بس ارجمند در میان دیگر مردمان، فرهنگ‌ها و شهریگری‌ها داشته و خواهد داشت.

هنر معماری کاخ‌های ایران باستان

نویسنده: مهدی شمیاتی - نظری - 212 صفحه - وزیری (شومیز) - چاپ 1 سال 1400 - 615000 ریال

ایران کشوری با قدمت تاریخی و باسابقه‌ی فرهنگی و تمدنی طولانی است. معماری ایران که یکی از غنی‌ترین نمونه‌های معماری بومی با دستاوردهای فرمی قابل ذکر در جهان است. در دوره هخامنشی به عنوان نخستین شاهنشاهی بزرگ ایران و با توجه به گستردگی این شاهنشاهی و تنوع ملل تابعه با فرهنگ‌ها و آداب و رسوم گوناگون، با بهره‌گیری از اندیشه ایرانی و هنر هنرمندان و معماران و مهندسین ملل تابعه خود، بناهایی شامل کاخ‌ها، کوشک‌ها و پرستشگاه‌هایی در پایتخت و شهرهای بزرگ ساخته شد و ستون را به عنوان عنصر مهم در ساخت کاخ‌ها به کار می‌بردند. اشکانیان با درآمیختن طرح‌های ایرانی و یونانی موفق شدند معماری نوینی را بنیان‌گذاری کنند. از دوره پارت‌ آثار معماری اندکی در داخل محدوده کنونی ایران وجود دارد، بیشتر آثار معماری پارت‌ها در کشورهای همسایه ایران قرار دارند.

هنر پارس باستان

نویسنده: نصرالله تسلیمی - گنبد مینا - 128 صفحه - رقعی (شومیز) - چاپ 1 سال 1400

پارس (ایران باستان) یکی از مهمترین تمدن‌های بزرگ دنیای باستان است. در این تمدن آثار باشکوهی از ساکنان اولیه از جمله سفال‌های منقوش مربوط به دوران پیش از تاریخی تا آثار نقره‌ای شکوه‌مند صنایع دستی ساسانیان و همچنین مفرغ‌های لرستان و تندیس‌های با عظمت و تماشایی تخت جمشید را دربرمی‌گیرد. در ایران باستان گستره فرهنگ و تمدن خیلی زود نسبت به مکان‌های دیگر خاور نزدیک باستانی و جهان باستان تحقق یافت.

کاوش کتیبه سه زبانه داریوش در صفه جنوبی تختگاه تخت جمشید

خبرنامه 44

کاوش کتیبه سه زبانه داریوش در صفه جنوبی تختگاه تخت جمشید توسط گروه باستان‌شناسی پایگاه میراث‌جهانی تخت جمشید با مجوز پژوهشگاه میراث‌فرهنگی و گردشگری به انجام رسید. وحید بارانی، سرپرست هیئت باستان‌شناسی با اعلام این خبر افزود: معمولاً آثار تاریخی پس از مدتی به‌دلیل تغیرات مداوم آب و هوا، جذب و تبخیر رطوبت و... دچار فرسایش زود هنگام شده و به سرعت آسیب می‌بینند. باستان‌شناسانی كه از 80 سال پیش، كاوشها را در تخت جمشید آغازکردند، تا حدودی از فرایند فرسایش آگاه بوده و از همان ابتدا تلاشهای زیادی برای جلوگیری از تخریب نقوش برجسته پلكان شرقی آپادانا و پلكان كاخ شوراو... انجام داده‌اند. این باستان‌شناسان با نصب سایه‌بانهای موقت و حتی دائمی، تلاش در جلوگیری از تخریب نقوش برجسته و کتیبه‌ها كرده‌اند، اما با این حال تمامی عوامل آسیب‌رسان حذف نشده و نقوش روز به روز وضعیت بدتری پیدا می‌كردند.

وی با بیان اینکه یكی از دلایل آسیب‌های سطحی در سنگ های رسوبی و آهکی نفوذ، آب ناشی از بارندگی در بالای پلكانها بوده كه به پایین نفوذ كرده و سپس به جداره داخلی سنگها می‌رسد افزود: این رطوبت املاح موجود در خاك را به سنگها منتقل كرده و پس از عبور از داخل سنگ و حمل املاح درونی سنگ به سطح می‌رسد و پس از تبخیر آب از سطح بیرونی، املاح مضر روی سطح سنگ باقی می‌مانند. این پدیده باعث می‌شود در مدت كوتاهی سطح بیرونی سنگها كه دارای نقش برجسته و کتیبه هستند دچار آسیب و فرسایش شوند.

سرپرست هیئت باستان‌شناسی گفت: نبشته داریوش بزرگ هنگامی که ورودی در قسمت جنوبی تخت جمشید بود به مناسبت پی‌بنای کاخ تخت جمشید هک شده است که این سنگ نبشته بر روی تخته سنگی بزرگ و یک پارچه به طول 8.15 متر(متن کتیبه 7.20) و ارتفاع 2.05 متر واقع در نمای جنوبی صفه حک شده است. او تصریح‌کرد: از این رو كارشناسان گروه باستانشناسی، با همکاری دفتر فنی و حفاظت و مرمت پایگاه توجه خود را معطوف به حذف عامل آسیب‌رسان خصوصاً رطوبت و به بررسی امكان ایجاد كانال ناکش دفع رطوبت (با حداقل دخل و تصرف ممکن ) پشت کتیبه جنوبی صفه تختگاه پرداختند.

این باستان‌شناس با بیان اینکه ایجاد این كانال می‌بایست با توجه به پر شدگی و انباشت خاک در فضاهای معماری در بناهای هخامنشی به روش علمی باستان‌شناسی و با هدف حذف خاک‌های پشت کتیبه که انتقال رطوبت را به اصل کتیبه است اقدام شود گفت: این امر مهم توسط گروه باستان شناسی و به سرپرستی نگارنده انجام شد.

انتشار هفدهمین شماره فصلنامه «قلم» در گرجستان

خبرنامه 44

رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در گرجستان، هفدهمین شماره فصلنامه علمی، فرهنگی، هنری «قلم» را به دو زبان گرجی و فارسی تدوین، چاپ و منتشر کرد. این نشریه علمی، فرهنگی، هنری در دانشگاه‌ها، مدارس فارسی‌آموز، مراکز و اتاق‌های ایران شناسی و زبان فارسی، کتابخانه ملی، مراکز تحقیقاتی و نسخ خطی و نیز سایر مراکز علمی، فرهنگی و پژوهشی کشور گرجستان به صورت فیزیکی و دیجیتال توزیع تا مورد استفاده علاقه‌مندان قرار گیرد.

در بخش گرجی این شماره مقالات و مطالبی شامل مصاحبه با خانم ته‏آ شورغایا - ایرانشناسی در گرجستان، چالش‌ها و برنامه‌های آینده، ناتیا سوینترادزه - نظامی و گرجستان، اشعار نظامی گنجوی - ترجمه از مرحوم مگالی تودوآ و آوتاندیل نیکولیشویلی - آتاما اونیکاشویلی، اولین فریدونشهری که به گرجستان سفر کرده و جامعه آن زمان گرجستان آمده است.

گیورگی سیپراشویلی - دو قسمت از "زبده التواریخ" محسن مستوفی، زهره یزدان پناه قره تپه "گل‌های سفید، موج سبز" - ترجمه مزیا بورجانادزه، شهرهای ایران – بوشهر و میراث ناملموس ایران در یونسکو - منظر فرهنگی اورامانات/هورامانات و فرهنگ پخت نان لواش از دیگر مقالات بخش گرجی این فصلنامه به شمار می‌رود.

مقالات و عناوین بخش فارسی شامل ایام در شعر نظامی گنجوی- اسحاق طغیانی، جشن نوروز- بهرام امیر احمدیان، شهرها و روستاهای ثبت جهانی صنایع دستی - ملایر شهر جهانی مبل، منبت و شهر جهانی انگور و هنر مینا کاری می‌شود.

گفتنی است؛ با توجه به استقبال نخبگان، ایران شناسان، دانشجویان و اساتید ایران شناسی و زبان ادبیات فارسی از شماره‌های پیشین، فایل الکترونیکی فصلنامه نیز در سایت انجمن بین‌المللی ایران شناسان گرجستان و شبکه‌های فضای مجازی و نمایندگی و پورتال جدید رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در تفلیس بارگذاری و در دسترس قرار خواهد گرفت.

بررسی راهکارهای حفظ و گسترش زبان فارسی در لبنان

خبرنامه 44

به مناسبت آغاز سال جدید، جمعی از اساتید زبان فارسی با حجت‌الاسلام والمسلمین سید محمدرضا مرتضوی، وابسته فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در لبنان دیدار کردند و راهکارهای حفظ و گسترش زبان فارسی را مورد بررسی قرار دادند.

حجت‌الاسلام مرتضوی در سخنانی، به بیان اهمیت موضوع زبان فارسی پرداخت و با اشاره به سخنان مقام معظم رهبری، اظهار کرد: باید در زمینه گسترش زبان فارسی به مرحله‌ای برسیم که منابع مهم علمی به زبان فارسی تحصیل شود، لذا جهت بهره برداری از آن، باید اشخاص زبان فارسی بیاموزند. وی افزود: حقیقت امر این است که یکی از دریچه‌های ورود به دریای کهن، فرهنگ و تمدن غنی هر کشوری مساله زبان آن کشور است.

وابسته فرهنگی کشورمان در لبنان مطرح کرد: در رابطه با زبان فارسی هم ما از این قاعده مستثنی نیستیم و یکی از راه‌های رسیدن و معرفی این فرهنگ و تمدن غنی، مساله زبان فارسی است که جمهوری اسلامی ایران به این موضوع توجه ویژه‌ای دارد. تأسیس انجمن زبان‌آموزان فارسی، برگزاری المپیاد زبان فارسی در لبنان، به‌روز رسانی کردن کتاب‌های فارسی برای زبان آموزان، تشکیل کتابخانه مجازی، توسعه زبان و فرهنگ فارسی در دیگر مناطق، برگزاری کارگاه‌های فرهنگی اعم از دوره آموزش خطاطی، مینیاتور، قالیبافی و... و بررسی و همکاری با دانشگاه‌های مختلف در زمینه زبان فارسی مهمترین‌های این نشست بود.

استقبال هنردوستان ایتالیایی از نمایشگاه «ایران هزار و یک رنگ»

خبرنامه 44

نمایشگاه نقاشی و نقاشی خط «ایران هزار و یک رنگ» با مشارکت هنرمندان معاصر کشورمان و تعداد ۱۱۲ اثر به همت مؤسسه فرهنگی و هنری آسمان، هنر آریانا تهران و با همکاری شهرداری شهر ورونای ایتالیا در شهر ورونای ایتالیا در محل تالار بیرولی شهر ورونا، گشایش یافت. در این مراسم، شهردار ورونا، صولت، سرکنسول جمهوری اسلامی ایران در میلان و خانم آرزو اسلامبولچی مقدم، مدیر عامل مؤسسه فرهنگی آسمان و تعدادی از مسئولین حضور داشتند.

آرزو مقدم با قدردانی از اداره کل همکاری‌های فرهنگی و امور ایرانیان خارج از کشور سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، رایزنی فرهنگی کشورمان در رم، سرکنسولگری جمهوری اسلامی ایران در میلان، وزارت امور خارجه و مدیریت مؤسسه چیچه و مجموعه دوسی و شرکت کوژین، به بیان مطالبی در خصوص اهداف برگزاری نمایشگاه نقاشی و نقاشی خط «ایران هزار و یک رنگ» پرداخت.

در ادامه، سرکنسول جمهوری اسلامی ایران در میلان اظهار کرد: این نمایشگاه ذره‌ای از فرهنگ و هنر ایران است که از سوی تعدادی از هنرمندان کشورمان در این نمایشگاه در معرض دید دوستداران فرهنگ و‌ هنر ایران زمین قرار گرفته است.

وی با اشاره به روابط فرهنگی و هنری ایران و ایتالیا بیان کرد: ما با کشور ایتالیا روابط فرهنگی خوبی داریم و در ایام آیین بزرگداشت حکیم نظامی، افتتاح این نمایشگاه را به فال نیک می‌گیریم و شاهد گسترش فعالیت‌های فرهنگی و نمایشگاهی بین دو کشور هستیم.

صولت همچنین، آمادگی برگزاری چنین نمایشگاهی از سوی شهرداری ورونا در ایران و تفاهم همکاری و خواهر خوانندگی شهر ورونا با یکی از شهرهای ایران را اعلام کرد. این مراسم با اجرای مهراد عطا، هنرمند کشورمان ساز «نی» و «دف» به پایان رسید که مورد استقبال شهردار و مسئولین شهر قرار گرفت.

پس از آن، نشستی با موضوع «معرفی چهارشنبه سوری» همراه با اجرای موسیقی سنتی ایرانی برگزار شد و آثار هنری به نمایش گذاشته شده این نمایشگاه مورد نقد و بررسی قرار گرفت. محتوای این نمایشگاه حدود 100 اثر نقاشی، نقاشی- خط، خوشنویسی، آثار تلفیقی چوب، سرامیک، و... از تک اثر یا مجموعه‌های هنرمندان ایرانی بود. در حاشیه برگزاری این نمایشگاه نیز، بمناسبت سال نو شمسی و سده جدید «قرن جدید»، سفره هفت سین برای ایرانیان مقیم و ‌‌دوستداران فرهنگ و تاریخ ایران برپا شد.

استقبال زبان‌آموزان هندی از یادگیری زبان فارسی

آقای محسن آشوری، وابسته فرهنگی و مسئول خانه فرهنگ جمهوری اسلامی ایران در بمبئی گفت: در راستای تفاهمنامه فی مابین خانه فرهنگ کشورمان در بمبئی و دانشگاه مولانا آزاد شهر اورنگ آباد هند، نخستین دوره زبان و ادبیات فارسی در مرکز آموزش زبان وابسته به این دانشگاه به صورت برخط برگزار شد.

این دوره آموزشی اول آبان‌ماه سال 1400 در قالب مدارس نور مبین ویژه دانش‌آموزان و دانشجویان هندی با تدریس محمد علی ابوطالبی، استاد زبان فارسی آغاز شد و فارسی‌آموزان با استفاده از کتاب گام اول تحت تعلیم قرار گرفتند.

آشوری با اشاره به استقبال دانش‌آموزان و دانشجویان دانشگاه مولانا آزاد شهر اورنگ آباد هند از کلاس‌های آموزش زبان فارسی گفت: این کلاس‌های آموزشی با اکران کلیپی از جاذبه‌های ایران زمین و اعیاد و جشن‌های ملی در ایران آغاز و با مباحث درسی بر اساس الفبای زبان فارسی ادامه می‌یافت. وی افزود: در مجموع، چهل جلسه آموزشی در این دوره با حضور دانش‌آموزان و دانشجویان انجام گرفت. در این کلاس‌ها علاوه بر مطالب درسی از داستان‌های کوتاه نیز استفاده شد که برای فارسی‌آموزان جذاب بود.

وابسته فرهنگی کشورمان در بمبئی به تشکیل گروه مجازی در پیام‌رسان واتساپ اشاره کرد و گفت: این گروه مجازی به‌منظور اشتراک‌گذاری مطالب درسی و بررسی متون آموزشی دانش‌آموزان و دانشجویان تشکیل شد. وی اظهار کرد: در بخشی دیگر این دور از کلاس‌های آموزشی، اشعار شعرای ایرانی همچون فردوسی و حافظ قرائت می‌شد. خاطر نشان می‌سازد: نخستین دوره زبان و ادبیات فارسی با برگزاری آزمون به پایان رسید و فارسی‌آموزان ابراز علاقه‌مندی کردند که در دوره‌های بعدی شرکت خواهند کرد.

انتشار دیجیتالی نخستین شماره مجله «ایران»، به زبان روسی

خبرنامه 44

همزمان با فرارسیدن نوروز 1401، نسخه دیجیتال شماره نخست مجله «ایران» به همت رایزنی فرهنگی ایران در روسیه به زبان روسی در تیراژ پنج هزار نسخه منتشر شد. در این شماره، مخاطب آشنایی اجمالی با وضعیت امروزی ۶ شهر تهران، مشهد، اصفهان، شیراز، تبریز و کیش را در بخش‌های سیاحتی، مشاهیر و نخبگان، مراکز تفریحی و خرید پیدا می‌کند. یکی از ویژگی‌های این مجله، امکان مشاهده ویدئوهایی متناسب با متن از طریق اسکن سی و چهار QR Code در داخل صفحات است.

روی جلد این شماره و سخن آغازین به تصویر و ابیات ابتدایی شاهنامه (به نام خداوند جان و خرد ...) از حماسه‌سرای بزرگ ایران‌زمین حکیم ابوالقاسم فردوسی و پشت جلد مجله نیز به مناسبت بزرگداشت نظامی گنجوی شاعر برجسته فارسی‌گو به مینیاتوری از معراج حضرت سول اکرم(ص) در هفت پیکر اختصاص یافته است.

برپایی نمایشگاه آثار تاریخی استردادی از کشور فرانسه، در موزه ملی ایران

خبرنامه 44

نمایشگاه آثار تاریخی استردادی از کشور فرانسه هفدهم فروردین‌ماه، با حضور معاون توسعه مدیریت و منابع وزارتخانه میراث فرهنگی و مدیرکل همکاری‌های فرهنگی و امور ایرانیان خارج از کشور، در موزه ملی ایران گشایش یافت. سعید اوحدی، معاون توسعه مدیریت و منابع وزارت میراث‌ فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی در مراسم افتتاحیه نمایشگاه اشیای استردادی از کشور فرانسه گفت: امروز شاهد اتفاق مهمی هستیم، استرداد ۲۹ قلم شیء تاریخی از دوره‌های مختلف که قدمت برخی از آن‌ها به پنج هزار سال قبل باز می‌گردد و منحصر به‌فرد است.

وی افزود: این اشیا با همت وزارت امورخارجه، دستگاه دیپلماسی کشور، وزارت میراث‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی، معاونت میراث‌فرهنگی و اداره‌کل موزه‌ها، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی در پاریس به کشور بازگردانده شد.

اوحدی مطرح کرد: طی سنوات گذشته حرکات خوبی برای استرداد اشیای تاریخی آغاز شده است. ۱۹ پرونده مهم داشتیم که شامل ۴۰ هزار شیء تاریخی بود و با پیگیری‌هایی که وزارت میراث‌فرهنگی و وزارت امور خارجه و سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی داشتند، این آثار که بخشی از فرهنگ و تمدن کشورمان است به ایران بازگشت.

وی تصریح کرد: طی ماه‌های گذشته شاهد شتاب جدی در بازگشت آثار تاریخی هستیم. این آثار فقط یک شی‌ء تاریخی نیستند و بخشی از فرهنگ و تمدن ماست، بازگشت این آثار اقدام جدی برای تقویت هویت ملی‌ ما است. معاون توسعه مدیریت و منابع وزارت میراث ‌فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی گفت: یکی از چالش‌های جدی که کشورهای جهان با آن روبرو هستند، موضوع گسست بین نسلی و بحران هویتی است، آثار تاریخی نقش بسیار زیادی در تقویت هویت ملی دارند.

محمدعلی کیانی، مدیرکل همکاری‌های فرهنگی و امور ایرانیان خارج از کشور نیز بیان کرد: این آثار از سوی رایزن فرهنگی ایران در پاریس و با مذاکراتی که رایزن فرهنگی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی طی پنج ماه با نوادگان سفیر شارل دوگل داشتند، به کشور بازگشت. سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی به‌عنوان متولی تمام فعالیت‌های فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در خارج از کشور است و به ۸۰ نمایندگی‌مان در ۶۵ کشور تاکید کردیم، یکی از شرح وظایف آ‌نها، شناسایی آثار و اشیای تاریخی فرهنگ و تمدن ایران است که باید در دستور کارشان قرار بگیرد. رایزن‌های فرهنگی ما در حال انجام آن هستند و هماهنگی‌های لازم نیز انجام شده است.

مدیرکل همکاری‌های فرهنگی و امور ایرانیان خارج از کشور تصریح کرد: رایزن‌های فرهنگی ما در تعدادی از کشورها در حال شناسایی تعداد دیگری از آثار هستند، بعد از مذاکرات و اقداماتی که در این زمینه انجام می‌شود، این موارد را اعلام خواهیم کرد.

در ادامه این مراسم، مرتضی ادیب‌زاده، مدیرکل موزه‌ها گفت: ۲۹ شی‌ء استردادی شامل ظرف سفالی لوله‌دار متعلق به دوره آهن اول، پیکرک‌های سفالی دوره عیلام میانه، ظرفی از جنس قیر طبیعی دوره عیلام میانه، پیکرک سفالی دوره اسلامی، دوات سفالی لعابدار دوره سلجوقی، بشقاب سفالی دوره اشکانی است. قدیمی‌ترین شی‌ء یک قطعه سفال دوره عصر مفرغ است که حدود پنج هزار سال قدمت دارد. وی اظهار کرد: در اداره‌کل موزه‌ها یک بخش تخصصی برای پیگیری پرونده‌های استردادی داریم که موضوع قاچاق اموال فرهنگی‌تاریخی را پیگیری می‌کند. همچنین با پلیس اینترپل و رایزن‌های فرهنگی سفارتخانه‌ها هماهنگی می‌کنیم و امیدواریم بتوانیم پرونده‌هایی که باز هستند را به نتیجه برسانیم. مدیرکل موزه‌ها تصریح کرد: بخشی از این آثار استردادی پس از نمایش در موزه ملی ایران، در همین موزه و تعدادی نیز به موزه رضاعباسی منتقل می‌شود.

جبرئیل نوکنده، رئیس ‌کل موزه ملی ایران نیز در این مراسم ضمن تشکر از پیگیری‌های وزارت میراث‌فرهنگی، وزارت امور خارجه و سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، گفت: نمایشگاه این آثار کم‌نظیر تا پایان فروردین‌ماه ۱۴۰۱ میزبان علاقه‌مندان به فرهنگ و تمدن اسلامی است.

سید محمد طباطبایی، رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در فرانسه درباره این آثار تاریخی، مطرح کرد: این آثار در زمان جنگ جهانی دوم توسط گبلو، نماینده ژنرال شارل دوگل که به منزله سفیر «فرانسه آزاد» در ایران بوده است، به فرانسه انتقال داده شده بود و در مذاکراتی که با یکی از نوادگان فرد مذکور صورت گرفت، رایزنی فرهنگی کشورمان موفق به در اختیار گرفتن آثار مذکور شده است. وی خاطرنشان کرد: این آثار به تعداد 29 قطعه ظروف و مجسمه‌های گلی و سفالی مربوط به هزاره پیش از میلاد تا دوره اسلامی است، که از شوش و سیلک و سایر مناطق ایران استخراج شده‌اند.

انتشار کتاب «زیر پوست ایران»

خبرنامه 44

«زیر پوست ایران»، روایتگر فرآیند کاوش تپه‌ای باستانی است، که توسط یک گروه آمریکایی در چند فصل طی سال‌های دهه 1970م. (1350ش.) در مرودشت فارس انجام شد. لیندا جاکوبز که در آن زمان تازه از دانشگاه فارغ‌التحصیل شده بود، به دعوت استادش به گروه کاوشگر در ایران می‌پیوندد، تا همراه دیگر اعضا روی آن محوطه باستانی کار کند. کتاب حاضر شرح سفر عاطفی اوست برای درک فرهنگی که به نظرش غریب و در عین حال آشنا می‌رسد و او را به ریشه‌های قومی‌اش پیوند می‌دهد. او با اهل محل و خانواده آن‌ها دوستی عمیقی برقرار می‌کند و رابطه‌ای را شکل می‌دهد که به رغم تفاوت‌ها و فاصله فرهنگی و جغرافیایی و سیاسی، آزمون زمان را با موفقیت از سر می‌گذراند. همراهی با جاکوبز در ناهمواری‌های آشنایی با فرهنگ و مردم ایران، آموختن زبان فارسی و چالش تجربه‌های جدیدش بسیار جذاب و گیراست.

در این کتاب نه با کاوشی باستان‌شناختی، که در حقیقت با ماجرای خواندنی سفر باستان‌شناس زن آمریکایی مواجه می‌شویم که، در عنفوان جوانی عازم یکی از دورترین و ناشناخته‌ترین سرزمین‌ها از دید خود می‌شود. البته این به آن معنا نیست که کتاب از جنبه‌های علمی و آموزشی در زمینه باستان‌شناسی خالی باشد. «زیر پوست ایران» در حقیقت ترکیبی از سفرنامه، گزارش باستان‌شناسی، تک نگاره‌ای انسان‌شناسانه، تحلیل‌های فردی و حتی دفتر خاطرات دختری جوان در آستانه یکی از شگفت انگیزترین تجارب زندگی‌اش می‌باشد.

آنچه این کتاب را از دیگر کتاب‌ها در زمینه‌های مشابه متمایز می‌کند نگاه منحصر به فرد نویسنده آن است. در اینجا ما با نگاه توصیفی «از بیرون»، «بیگانه» و «خارجی» رو به رو نیستیم؛ جاکوبز سعی کرده فاصله‌های مرسوم را درنوردد و نه در مقابل، که در کنار ایرانیانی که می‌بیند و می‌شناسد قرار بگیرد و ایشان را با معیارهای خودشان بسنجد. هر چند گاهی توفیق کامل نمی‌یابد و به نظر می‌رسد در ارائه توصیفی نسبتا واقع‌گرایانه از وضعیت موجود و مردمی که در کنارشان بوده کامیاب است و در سخنانش صداقتی دیده می‌شود که نشان از تجربه زیسته او در جامعه ایرانی دارد.

زندگی در جامعه روستایی و مواجهه جاکوبز با مردم ساده دل و گوناگون روستا در کنار دنیای جدیدی که به گفته خودش از درون برخی شخصیت‌های محوری روستا (ممدلی و قزبس) در می‌یابد، دور از کلیشه‌های معمول نگاه غیر ایرانیان به ایرانیان، به او جهان‌بینی جدیدی می‌دهد. روایت فوق العاده جاکوبز آکنده از اطلاعات جالبی درباره روند اکتشاف و تاریخ منطقه و تمدن‌های کهن آن است، اما شاید مهمترین وجه کتاب توصیفی است که از وضعیت اجتماعی ایران پیش از انقلاب و نیز حال و هوای جامعه ایران سه دهه پس از انقلاب- زمانی که جاکوبز پس از سی سال به ایران بازمی‌گردد و با تغییرات ایجاد شده در ایران مواجه می‌شود- به دست می‌دهد.

این کتاب اولین بار در سال 2012م. به انگلیسی منتشر شده است. هرچند به گفته خانم جاکوبز از سال 1978م. که وی ایران را ترک کرده بود، طرح آن را در ذهن داشت؛ اما سی سال طول کشید تا خاطراتش را روی کاغذ بیاورد. او در پیش‌گفتار ترجمه فارسی کتاب خود می‌گوید: «هر بار که چشمم به جلد کتابم می‌افتد یا عکس‌ها را ورق می‌زنم، دوباره روستا را همانطور که بود می‌بینم و به مردمی فکر می‌کنم که آن وقت‌ها آنجا زندگی می‌کردند. اما صرف نوستالژی نیست که مرا فرا می‌گیرد. در واقع هنوز هم با مردم نون در ارتباطم.»

ترجمه فارسی کتاب «زیر پوست ایران؛ ایران واقعی از نگاه کاوشگر آمریکایی» با ترجمه لعیا عالی‌نیا، در 288صفحه، توسط «نشر همان» در سال 1400 منتشر شده و هم اکنون با شماره رده‌بندی 1400 2ج48ف/2043DSR در دسترس علاقه‌مندان و پژوهشگران کتابخانه ایران‌شناسی مجلس شورای اسلامی است.

نمایش گنجینه بحث‌برانگیز ایران‌باستان در آمریکا

خبرنامه 44

نمایشگاه «ایران‌باستان، جهان کلاسیک»، با نمایش حدود ۲۰۰ شی‌ء تاریخی از هخامنشیان تا ساسانیان و تمدن‌های هم‌دوره با آنها در یونان و روم از ششم آوریل (چهارشنبه ۱۷ فروردین‌ماه) در موزه گتی‌ویلا در شهر لس‌آنجلس آمریکا برپا شد. آثار به نمایش گذاشته‌شده، از موزه‌های ایالات متحده آمریکا، اروپا و خاورمیانه، از جمله متروپولیتن، موسسه شرق‌شناسی شیکاگو، لوور و برلین و همچنین مجموعه‌های خصوصی گردآوری شده است.

موزه گتی ویلا برگزاری این نمایشگاه را از این منظر بااهمیت دانسته، که ایران باستان که از لحاظ تاریخی به نام «پرشیا» شناخته می‌شود، به مدت بیش از یک‌هزار سال (حدود ۵۵۰ پیش از میلاد تا ۶۵۰ پس از میلاد) بر غرب آسیا مسلط بود، با سه سلسله بومی ـ هخامنشیان، اشکانیان و ساسانیان ـ که امپراتوری‌هایی با ابعاد و پیچیدگی بی‌سابقه را کنترل می‌کردند. رقبای نظامی اصلی آنها در آن دوران، یونانیان و رومیان باستان بودند که با این وجود، در بسیاری از جنبه‌های معماری، مذهب و فرهنگِ درباری، تبادلات فعالی با یکدیگر داشتند، همان‌طور که در آثار هنری آن‌ها نشان داده شده است.

این نمایشگاه که در سه بخشِ هخامنشیان، پس از هخامنشیان (از زمان حمله اسکندر مقدونی به ایران در حدود ۳۳۰ قبل از میلاد) و امپراتوری ساسانی برگزار شده است، قصد دارد با نمایش این گنجینه، تبادلات گسترده ایران باستان با یونان و روم را بررسی کند. آثاری که در معرض دید قرار گرفته‌اند، بیان واضحی از هویت سیاسی و فرهنگی این تمدن‌ها هستند که نشان می‌دهند چگونه هر یک از این تمدن‌های ابرقدرت تصویر خود را ساخته و بر رقبای خود چه اثرگذاری‌ای داشته‌اند.

جفری اسپایر، متصدی ارشد آثار باستانی در موزه گتی، گفته است: بسیاری از اشیاء قابل توجه ایران باستان که حدود ۱۲۰۰ سال را در بر می‌گیرند، برای نخستین بار در ایالات متحده به نمایش گذاشته شده‌اند. تورج دریایی ـ تاریخ‌دان و استاد ایران‌شناسی دانشگاه کالیفرنیا ـ که در مراسم افتتاحیه این نمایشگاه حضور داشته است، نیز با انتشار تصاویری از آثار به نمایش گذاشته‌شده اشاره کرده که برخی از آن‌ها، از جمله خنجر (آکینَکَه) زرین منسوب به اردشیر اول هخامنشی برای نخستین‌بار دیده می‌شوند.

برخی باستان‌شناسان، پژوهشگران تاریخ و زبان‌شناسان اما با توجه به نامعلوم بودن محل و زمان کشف بعضی از این آثار، از جمله خنجر طلایی هخامنشی در اصالت آن‌ها شبهه وارد کرده‌اند. سهیل دلشاد ـ پژوهشگر خطوط باستانی ـ در حساب کاربری خود در توئیتر به کتیبه این خنجر اشاره کرده و با خوانش خطوط آن که در سه سطر و به سه خط و زبان فارسی باستان، عیلامی هخامنشی و بابلی هخامنشی است، نوشته است: «این‌که کتیبه چرا به اردشیر اول نسبت داده شده احتمالا به دلیل املای نام اردشیر در نسخه‌های عیلامی و بابلی و تفاوت این املا در کتیبه‌های اردشیر دوم باشد. از همین‌رو هنوز برای اثبات اصالت این اثر تا به دست آمدن نتایج بررسی‌های بیشتر زود است و نیازمند مطالعات دقیق‌تر است.» او همچنین یادآور شده که «غیر از چند استثناء عمده کتیبه‌های کوتاه اردشیر اول به چهار زبان نوشته شده است.»

مهرداد ملک‌زاده ـ باستان‌شناس و پژوهشگر تاریخ ـ نیز درباره خنجر منسوب به اردشیر اول هخامنشی که گفته شده است برای نخستین بار در نمایشگاه «ایران‌باستان و جهان کلاسیک» رونمایی شده است، چنین بیان کرد: «یک اثر جعلی دیگر هخامنشی‌گونه؛ نقوش این نیام بیش از حد شلوغ و اغراق‌شده است. مقایسه کنید با تیغ و نیام نوع آکیناکس که در نقش‌برجسته بار عام تخت جمشید نقش شده و در عین پرکاری و نفاست، دارای سَبک و متانت خاصی است. به نظرم جعل‌کننده تلاش کرده هرچه عناصر نگاره‌شناختی دوره هخامنشی را می‌شناسد روی این نیام اجرا کند. خط میخی پشت آن هم بسیار ناشیانه به نظر می‌رسد.»

خاطر نشان می‌سازد، نمایشگاه ایران‌باستان و جهان کلاسیک قرار است تا ششم اگوست برابر با ۱۷ مرداد در موزه گتی ادامه داشته باشد. گتی ویلا در سال ۲۰۱۸ مشابه چنین نمایشگاهی را برای مصر با عنوان «فراتر از نیل؛ مصر و جهان کلاسیک» برگزار کرده بود.

ایران و هند دو ستون تمدن بشری برپایی همایش بین المللی «تأثیرات تمدن هند بر تمدن پارسی»

خبرنامه 44

به همت گروه ادبیات دانشگاه دهلی، بنیاد ادبیات فارسی هند و مرکز ملی هنرهای ایندیرا گاندی، همایش بین‌المللی تأثیرات تمدن هند بر تمدن پارسی، در محل این دانشکده برگزار گردید. در آیین گشایش این همایش آقایان: دکتر چگنی، سفیر ایران در دهلی؛ یوگش سینگ، رئیس دانشگاه دهلی؛ راجیندر کومار، رئیس گروه ادبیات فارسی؛ رامش بهاردواج، رئیس دانشکده ادبیات ساتسکریت دانشگاه دهلی؛ کهدویی، استاد ادبیات فارسی دانشگاه یزد؛ علی‌اکبر شاه، دبیر بنیاد ادبیات فارسی هند؛ رامش گائور، رئیس مرکز ملی هنرهای ایندیرا گاندی هند به ایراد سخنرانی پرداختند.

آقای دکتر چگنی، سخنان خود را با انتقاد از برگزاری این جلسه به زبان انگلیسی آغاز کرد و گفت که پسندیده نیست که ما که به اهمیت فارسی و هندی و اردو واقفیم به زبانی که بین ما جدایی افکنده تشکیل جلسه می دهیم. وی گفت که سخنرانی خود را به بیان چند بیت از شاعران پارسی گوی محدود می‌کند که، به روشنی گویای مشکلات امروز بشر هستند.

وی با اشاره به نی‌نامه مولانا گفت که منظور از نی انسان به خودی خود نیست و میتوان جدایی تمدنی ایران و هند را نیز مصداق این جدایی دانست. ایشان با اشاره به بیت معروف سعدی در مورد بنی آدم گفت، ما همه از یک گوهر هستیم و اصل ما یکی است و تفاوت ها برای ان است که خودمان را بهتر بشناسیم و از این تفاوت لذت ببریم نه آن که برای از میان بردن آن و یکدست سازی اقدام کنیم.

آقای دکتر چگنی با خواندن بیت «اگر آن ترک شیرازی به دست آرد دل ما را/ به خال هندویش بخشم سمرقند و بخارا را»، افزود: این بیت نشان دهنده آمیختگی فرهنگی اقوام و ادیان در این گستره جغرافیایی است و نشان می‌دهد که چگونه با همکاری هم فرهنگ واحدی را شکل داده‌ایم.

وی در پایان با خواندن بیت «مزاج دهر تبه شد در این بلا حافظ/ کجاست فکر حکیمی و رای برهمنی» به درد امروز بشر و امکان درمان آن از طریق رجوع به میراث تمدنی ایرانی و هندی اشاره کرد و گفت حتی علامه طباطبائی مفسر بزرگ قرآن مجید، همواره به نیکی از اوپانیشاد سخن می‌گفت و شاگردان خود را به فراگیری از آن دعوت میکرد. وی افزود: بخش بزرگی از میراث تمدنی مشترک هند و ایرانی به زبان فارسی نوشته شده که با ورود استعمار و بریده شدن پیوند هند با ادبیات فارسی، بسیاری از این آثار مهجور مانده و نیازمند مرمت، تصحیح و عرضه به جامعه بشری است؛ که فرهیختگانی مثل شما و مراکز فرهنگی مثل دانشکده ها و پژوهشکده‌های ادبیات فارسی کلید این باب را در دست دارند.

آقای بهاردواج به خدمات علمی و فناوری ایران و هند به عنوان دو ستون تمدن بشری پرداخت و چنین بیان کرد: البته بیشتر به اهمیت تمدن دره سند و هاراپا به‌عنوان یکی از سرچشمه‌های شهرسازی، فنون آبیاری و زراعت می‌توان اشاره کرد. وی گفت که ایران سرچشمه تمامی تمدن و فرهنگ غرب است و هیچ یک از ادیان ابراهیمی بری از تاثیرات آموزه های زرتشت نبوده است.

آقای کهدویی نیز گفت که هنر ما باید این باشد که قلب‌ها را به هم نزدیک کنیم و تصحیح و ترجمه ویشنو پورانا؛ رامایانا و صرف دستور پارسی را از جمله مساهمت‌های خود در این زمینه عنوان کرد.

در ادامه، آقای یوگش سینگ چنین بیان کرد: موضوع این همایش برای او کاملاً تازگی داشته و او در جستجویی که در اینترنت انجام داده در کمال تعجب صرفاً راجع به تأثیرات تمدن ایرانی بر هند مطالبی را یافته و در سوی دیگر قضیه که موضوع این همایش است مطلب چندانی را پیدا نکرده است، که همایش‌های این چنینی باید زمینه را برای رفع این نقیصه فراهم بیاورد.

گفتنی است در این جلسه به خانم دکتر مهتاب جهان، ویراستار مجله مطالعات فارسی هند و مترجمین هانومان چالیسا به فارسی و مثنوی مولانا به سانسکریت جوایزی به رسم یادبود اهدا گردید.

خبرنامه 44


منابع:

موسسه میراث مکتوب، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، موسسه خانه کتاب و ادبیات ایران، پایگاه میراث‌جهانی تخت جمشید، رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در گرجستان، سرکنسولگری جمهوری اسلامی ایران در میلان، خانه فرهنگ جمهوری اسلامی ایران در بمبئی، کتابخانه ایران‌شناسی مجلس شورای اسلامی، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، ایرنا، ایبنا، ایسنا.

کلیه حقوق برای وب سایت بنیاد ایران شناسی محفوظ است. ©١٣٩5

نشانی: تهران، خیابان شیخ بهایی جنوبی،خیابان ایران شناسی،شهرک والفجر

طراحی و اجرا: اداره رایانه و فناوری اطلاعات